Kolumne

Opšta dimenzija politike


Globalna dimenzija politike ima svoju predistoriju, istoriju i budućnost u svim aspektima društvenog života a brzim tehnološkim razvojem ne samo da opstaje već i snažno dobija na važnosti. Međunarodna dimenzija politike stara je koliko i sama politika i početke jasno vidimo u vremenu stare grčke demokratije. Savremeni međunarodni politički sistem nastao je formiranjem centralizovanih država u šesnaestom i sedamnaestom veku (poznat i kao Vestfalski model države).

Ovaj model koji je definisan Vestfalskim mirom 1648. godine ozvaničio je državu kao osnovnog nosioca suvereniteta ali je posle njega tek usledio period velikih sukoba koji su nastavljeni do kraja dvadesetog ali i na početku dvadesetprvog veka. Njegova osnovna karakteristika može da se sagleda kroz činjenicu da je politici u svim njenim pojavnim oblicima dat istinski i do sada neprevaziđeni globalni značaj.

Kraj dvadesetog veka doneo je čovečanstvu shvatanje da je svet zaista postao “globalno selo”. Fenomen globalizacije potpuno je promenio dosadašnji pristup svim društvenim procesima i pojavama pa tako i samoj političkih odnosa od lokalnog preko regionalnog do globalnog nivoa. Do tada tradicionalni stav o politici bio je dvocentričan; država je posmatrana i prihvatana kao osnovni politički činilac i sva pažnja usmeravala se na najviši nivo odlučivanja.

Globalizacija je samim svojim prisustvom u raznim oblicima znatno, a u nekim oblastima i bitno, oslabila a ponegde i potpuno izbrisala razliku između unutrašnjih i međunarodnih odnosa što je, po nekim autorima, dovelo do sasvim nove kvalitativne pojave pozbatu pod nazivom “svetsko društvo”. Iako su po Vestfalskom modelu projektovane države još uvek vrlo značajan faktor na globalnoj sceni ne može se prenebregnuti neprekidni rastući uticaj nadnacionalnih i supranacionalnih organizacionih struktura i raznih oblika međunarodnih organizacija i snaga.

Savremeni organizacioni oblici u pravilu su podeljeni na teritorijalnom osnovu na centralne i lokalne organizacione jedinice. Suština ovih podela je veoma kompleksna i različita i ispoljava se kroz odnos između centra i periferije, raspodelu uloga i odgovornosti kroz vršenje raznih nivoa i oblika vlasti. Ključna uloga koja je još ostala državi na centralnom nivou je njena međunarodna pozicija, ali ne zato što je to dobro, već što još nije uspostavljen efikasan zamenski sistem.

Novi koncept transanacionalne države danas je u žiži interesovanja političke teorije, pošto sami procesi globalizacije nužno nameću formulisanje i realizaciju transnacionalne politike a u nekim delovima sveta jasno vode ka stvaranju novih, transnacionalnih oblika političkog organizovanja (Evropska unija). Rasprave o prirodi i mogućnostima za razvoj i opstanak transnacionalnih sistema nužno uključuju široku lepezu sociološko kulturnih aspekata i karakteristika koje se pokazuju ključnim elementima u formiranju transnacionalnih struktura.

Globalizacija u svom pojednostavljenom određenju predstavlja skup složenih društvenih procesa koji su karakteristični za društvene uslove u toku dvadesetog i na početku dvadesetprvog veka. Iako se termin “globalizacija” učestalo koristi tek na samom kraju dvadesetog veka mišljenje motivisano svešću o sve manjem uticaju fizičke distance na učesnike u društvenim procesima staro je koliko i razvoj prvih brzih tehnologija transporta, poput železnice.

Izuzetno je bitno za razumevanje procesa globalizacije da se ona shvati kao mogućnost te da predstavlja tendenciju a ne konstantu kao što je bio slučaj sa državom kao, do sada, dominantnim oblikom organizovanja. Potpuno je jasno da se u političkom smislu globalizacioni trendovi neće zaustavljati kao što je nezaustavljiv i sam razvoj nauke i tehnologije

I pored toga što politika stvarno postoji i izučava se tokom celog razvoja civilizacije ipak se ona može smatrati “suštinski spornim” pojmom u smislu da taj pojam ima veoma veliki broj prihvatljivih, neprihvatljivih, opravdanih ili neopravdanih značenja. Bez obzira što se u teoriji i praksi stalno susrećemo sa mnoštvom suprotstavljenih pojmova ili alternativnih formulacija rasprava o samom pojmu politika ima svoj naučni i praktični smisao pošto naznačava neka od najdubljih intelektualnih neslaganja u oblasti koja je u svakom slučaju deo svakodnevnice i celokupnog društvenog života.

Glavni “argument” protiv libertarijanizma i neoliberalizma koji danas potežu levičarski antiglobalisti jeste moralne prirode; da oni redukuju ljudske potrebe na njihov tržišno-ekonomski aspekt, potiskujući sve druge potrebe i vrednosti, i težeći da ukinu autonomiju samog “društva”, potčinjavajući ga ekonomskim nužnostima i zakonitostima. Ovaj klasični kolektivistički “argument” stvara privid kako kapitalizam apsolutizuje ekonomske potrebe i materijalističko viđenje sveta, ukidajući ili marginalizujući sve one vrednosti i prava koji su “višeg”, kulturnog ili “socijalnog” reda.

U svojoj osnovi politički život i politički procesi predstavljaju složeni kompleks interakcije između društva i oblika društvenog organizovanja koji je oličen u državi sve do početka dvadesetprvog veka. Praktično ova interakcija odnosi se na relaciju između države i društva, između aparata javne vlasti koji prinudno reguliše društvene odnose i organizovanih političkih sila društva koje nastoje da tu javnu vlast stave u službu svojih interesa.

Poznati su, do sada, vidljivi i nevidljivi subjekti globalizacije i kao proces i kao stanja. Vidljivi subjekti predstavljeni su kroz; transnacionalne kompanije, snažne države i saveze država, globalne finansijske institucije, globalna ekonomija, korporativnu globalizaciju, informacionu revoluciju, vesternizaciju i antiglobalističke pokrete. Nevidljivi subjekt globalizacije najsnažnije je izražen kroz kapital kao svetski proces.

Politika je prisutna kod svih kolektivnih društvenih aktivnosti, formalnih i neformalnih, javnih i privatnih, u svim grupama ljudi, institucija i oblicima društvenog organizovanja. Na taj način politika se vodi na svakom nivou društvenog međudejstva; može da se uoči u okviru porodice i male grupe neformalnih prijatelja ista toliko kao među nacijama, etničkim grupama i na globalnom, internacionalnom ili supranacionalnom nivou.

U svim uslovima politička tradicija predstavlja jedan vid i izraz relativne samostalnosti političkih procesa i da kao takva vrši permanentan uticaj na specifičnosti političkog razvoja u pojedinim sistemima. U svakom slučaju taj uticaj nije apsolutan. On se može održavati i razvijati u uslovima kada su i ostali politički i društvene faktori stabilni i na taj način postaje neka vrsta pomoćnog sredstva za uspešno funkcionisanje političkog sistema i njegovih institucija.

U svim modernim državama (ali i drugim sistemima) politički proces je uređen na takav način da otvara značajan prostor za uticaj službenika svih nivoa. Najvažniji je pristup informacijama koji činovnici imaju kao politički savetnici i kontrolisanje njihovog toka prema ministrima i drugim šefovima. U svim velikim organizacijama znanje je nesumnjivo moć, te su službenici ti koji odlučuju koju količinu informacija će da dobiju ljudi na ministarskim položajima a šta će im jednostavno da bude uskraćeno.

U njenom najširem značenju politika se bavi proizvodnjom, raspodelom i upotrebom resursa u okviru realne društvene stvarnosti. U samoj svojoj suštini politika predstavlja moć, sposobnost da se postigne željeni i postavljeni cilj sa različitim sredstvima u uslovima kada se zacrtano realizuje po principima, ko dobija, šta, kada i kako? Sa te tačke gledišta politika se odnosi na različitost i sukobe ali jedno od njenih osnovnih svojstava je prisustvo nedostatka.

U savremenim uslovima političku borbu uglavnom opredeljuje institucionalizovana borba velikih političkih partija za dobijanje što većeg ako ne i najvećeg dela vlasti na svim nivoima organizovanja. Pored političkih partija značajne su i političke borbe niza relativno samostalnih faktora i institucija kao što su sukobi interesnih grupa, kolizije neposrednih interesa različitih frakcija jedne partije, konflikti ličnih aspiracija kao i borba za liderstvo pojedinih stranačkih prvaka.

Globalizacija je prepoznatljiva po mnogim trendovima od kojih se većina razvila nakon Drugog svetskog rata. Najopštije, to su veći uvećavanje protoka dobara, novca, informacija i ljudi; razvoj tehnologija, organizacija, pravnih sistema i infrastrukture kao glavnog nosioca ovog pokreta (npr. internet).

Do sada poznati i preovlađujući model organizovanja ljudskog društva u formi države i to uglavnom nacionalne koja se ne može uklopiti u globalne procese niti može pratiti razvoj nauke i tehnologije. Jedno od osnovnih obeležja, između ostalih, vestfalskog modela države jeste suverenitet i postojanje granica. Savremena sredstva svih oblika komunikacija praktično nisu ograničena granicama već imaju univerzalni planetarni karakter. To će neminovno uzrokovati suštinsku promenu globalne arhitekture i usloviti kreaciju novih modela za organizovanje ljudskog društva.

Protest “antiglobalista” protiv slobodnog tržišta kao totalitarnog oblikovatelja materijalističke civilizacije jeste zapravo protest protiv slobode drugih ljudi da slede vrednosti koje su različite od njihovih. Oni žele da ojačaju “društvo” (čitaj: državu sa prinudnim diskriminatornim moćima) koje će imati mogućnost vršenja nasilja nad slobodom pojedinca da bi ostvarivalo one rezultate koje oni žele. Njima nije dovoljno da svako ima slobodu da izabere ono što oni smatraju ispravnim, već traže da svako na to bude prinuđen državnom silom.

Globalizacija sa svim svojim uticajima na celokupan društveni život planete već predstavlja univerzalni i realan proces koji svakodnevno dobija na sveobuhvatnosti a njegov intenzitet je do sada najjači od svih društvenih pojava koje pamti sadašnja civilizacija.

Gostimir T. Popović

Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.


ucitavam...

Možda vas zanima

Goran Dakić: Žal što ostade

OT

Nebojša Ristić: Bradley & Gaga – Zamjena uloga

OT

Fanđo i Južni vetar

ZS

Vuk Bačanović: Oluja mozga Emira Kusturice

AP

Goran Dakić: Kockar i idioti

OT

Nebojša Ristić: Božićni bluz Bata

OT

Predaj komentar

Komentari odražavaju stavove njihovih autora, ne i stavove portala srpskacafe.com. Molimo sve korisnike da se suzdrže od vrijeđanja, psovanja i vulgarnog izražavanja. Zadržavamo pravo da obrišemo komentar bez prethodne najave i objašnjenja.

Ova stranica koristi kolačiće kako bi osigurali bolje korisničko iskustvo. Nastavkom korištenja pretpostavićemo da ste saglasni sa primanjem kolačića. Prihvati Pročitaj više