Izdvajamo

Monika Ponjavić: Tvin Piks – Sapunica koja postavlja trendove


U tekstu koji sam nedavno pisala za portal Bosonoga, na temu „Zašto su serije danas tako dobre?“, navela sam kultni „Tvin Piks“ Dejvida Linča, kao seriju koja je promijenila paradigmu, stvarajući siguran put za razvoj ovog medija kakvog poznajemo danas.

U trenutku kada je Linč odlučio da snimi „Tvin Piks“, mnogi vrhunski režiseri, producenti, kritičari, pa i glumci tog doba smatrali su da se on ovim postupkom zapravo prodao. Gledajući retrospektivno, ispostavlja se da da je Linč bio daleko ispred svog vremena, jer je, uslovno rečeno, prorekao treće zlatno doba serija, koje će izgraditi proslavljeni filmski reditelji poput Ridlija Skota, Spilberga, Soderberga, Finčera, Skorsezija, Sorentina i u kojem će glumiti jednako proslavljeni filmski glumci poput Stiva Bušemija, Toma Hardija, Klajva Ovena, Entonija Hopkinsa, Kevina Spejsija, Džuda Loua i tako dalje, što je samo nekoliko godina ranije bilo nezamislivo.

TP1

Dvadeset i pet godina kasnije, nastavljajući se na staru priču, koristeći doslovno istu ekipu, gotovo isti vizuelni identitet, koji je još uvijek itekako aktuelan, te dobro nam poznate dijaloge i elemente sapunice, Linč, čini se, postavlja nova pravila igre, odbacujući, kao i ranije, postulate savremene televizije koju je sam stvorio.

Narativni katalizator serije, kao što znamo, bilo je ubistvo Lore Palmer, djevojke iz susjedstva, kraljice mature, ljepotice, kćerke, djevojke, prijateljice, humanitarnog radnika, ovisnice o kokainu i prostitutke. Kultno pitanje „Ko je ubio Loru Palmer?“, koje su postavljale generacije ljudi širom planete tokom ranih 1990-tih i prve sezone ove serije, se sa njenim razvojem u nešto nesvakidašnje postepeno pretvorilo u pitanje „Ko je Lora Palmer?“, što zapravo predstavlja okosnicu Linčovog rada. Kao i u svim njegovim djelima, upotreba dvojnog, u smislu borbe dobra i zla, svjetlosti i tame, snova i realnosti, ali i borbe između doslovnih dvojnika (doppelganger), sveprisutna je i funkcioniše kao jedna šira metafora, čiji je zadatak da da komentar na moralnost svijeta o kojem govori, i u kojem, naposlijetku, živi. To je naročito izraženo u „Tvin Piksu“, njegovoj blesavoj sapunici protkanoj natprirodnim i paradoksalno istinskom remek djelu, visokog umjetničkog kvaliteta.

TP2

Zanemarujući sada Linčovo ismijavanje američke sapunice kao takve, koje se i nakon dvadeset i pet godina neumoljivo nastavlja putem televizijskih ekrana njegovih likova, jer ono nije od tolikog značaja, iako čini integralni dio njegove narativne formule, pažnju bih radije skrenula na ovu dulanost, kako likova tako i teme borbe između dobra i zla koja, kako se na kraju ispostavlja, jeste srž “Tvin Piksa”. Svi se dobro sjećaju posljednje scene i otvorenog, stravičnog kraja u kojem oličenje dobra – specijalni agent Dejl Kuper – podliježe pred naletom iskonskog zla, postajući Bobova ljuštura, njegovo ljudsko tijelo na ovom svijetu. Dejl Kuper, naravno, nije jedini lik čiji su nas dvojnici vrlo često dovodili u stanje konfuzije; Lora, Eni, Liland, Medi i Majkova ruka, odnosno The Man From Another Place, samo su neki od njih. Međutim, činjenica da Dejl Kuper ima svog dvojnika (ovdje govorimo o dvojniku koji izašao iz Crne kolibe, a ne o njegovoj tulpi, proizvedenom Dagiju Džounsu) samo dalje potvrđuje realnost i kompleksnost Linčovog shvatanja čovjeka kao takvog, jer svaki čovjek u sebi nosi potencijal i za dobro i za zlo, o čemu, na kraju krajeva, svjedoči i Lorina tragična sudbina.

Part ---

Ne bih sada posebno ulazila u analiziranje samih događaja i radnje, neriješenih misterija i slično, ali bih ipak zauzela određeni stav po pitanju svega što se do sada desilo i rekla da je kraj, onakav kakvim ga ja vidim, zapravo akcenat stavio prije na Kupera nego na Loru, iako se radnja cijele serije u suštini bavila gotovo isključivo njenim likom. Bila je to jedna od Linčovih alatki, i njegov otklon od standardnih krimi priča, prema kojoj je lik, sa čijim ubistvom serija počinje, i dalje sveprisutan u samom tkivu serije, jer Lora je nastavila da živi, ako ne kroz svoje dvojnike, onda sigurno kroz živote svih likova „Tvin Piksa“ sa kojima Kuper dolazi u kontakt.

TP3

Ako bismo sada Džudi, silu iskonskog zla, i Boba, njenu kreaciju, doveli u vezu sa Lorom, kreacijom Diva ili takozvanog Vatrogasca, onda bi bilo jasno da su svi oni nastali kao jedna od posljedica atomske bombe (iskonskog zla čovječanstva i česte teme “Tvin Piksa”). U tom smislu, zavisno od vaše lične interpretacije, Linč sugeriše da je atomska bomba i nuklearni rat ili doveo do stvaranja Boba, a kroz Džudi, koja mu je udahnula život, ili otvorio portal i pustio zlo među ljude, zlo koje je oduvijek postojalo. Kao odgovor na stvaranje Boba, Vatrogasac je stvorio Loru, naizgled oličenje ljubavi i dobrote.

Međutim, Lora, koja je naposlijetku samo čovjek podložan raznim porocima, je u ovom slučaju kormilo, svjetionik nade i svega dobrog na ovom svijetu, čija je osnovna svrha pronaći Dejla Kupera, jer Kuper je zapravo heroj savremenog doba, predodređen da se vječno bori protiv zla. Iako se sam kraj serije vrti oko njegovih uzastopnih poraza u nastojanju da spasi Loru, Linč ipak seriju završava u jednom svijetlom tonu, punom nade, jer, dok god Dejl Kuper, i svi Kuperi ovog svijeta postoje, zlo nikada neće prevladati, bez obzira na količinu novostvorenih paralelnih svjetova i broj Lorinih beskonačnih umiranja.

TP4

Narativna struktura serije u kojoj se događaji ne nižu klasično, pravolinijski (od sobe 315 odlazimo kod Filipa Džefrisa, pa prelazimo u prošlost, iz koje ulazimo u paralelnu realnost, da bismo stigli u sadašnjost,  zatim ponovo u Crvenu sobu i tako u krug), nego radije u pomalo iščašenoj formi događaja koji se kao eho ponavljaju, uvijaju jedan oko drugog i onda opet ponavljaju, kao da se oslanja na rekurzivnu strukturu Mebijusove trake. Ova ponavljanja i refleksije su, naravno, u duhu Linča, sasvim dovoljno izobličene ne bi li obrazac i formula po kojoj kroji svoju radnju ostali konstantno u nekom stanju čudnovate tmine, dosljedni atmosferi koja „Tvin Piks“ čini „Tvin Piksom“.

TP9

Razvoj tehnologije, koji se u proteklih 25 godina desio, ogleda se i u produkciji ove najnovije sezone. Prije svega, prelazak sa 4:3 formata slike, koji je bio standard televizijske produkcije do kraja 90tih, je sada zamijenio široki format, daleko filmičniji i zahvalniji za kompoziciju kadra. Sa ovom promjenom je vizuelni identitet “Tvin Piksa” na neki način prodisao, te dobio jedno šire i slobodnije polje u kinematografskom smislu. Sve ono što je prevazilazilo okvire standardne produkcije TV serija u prošlim sezonama, sada je još više naglašeno, uz osjećaj veće zrelosti, kako samog materijala, tako i režijskih postupaka. Što se tiče kontinuiteta u odnosu na stare sezone, u tehničkoj i vizuelnoj sferi, prelaz je organski i gotovo neprimjetan, te diskretno prilagođen novim medijima.

TP5

Dok su kolor šeme, scenografija i prepoznatljive lokacije i dalje iste, kadriranje i ritam su za još jednu nijansu stilizovaniji, a sve je malo sabranije i usporenije. Specijalni efekti su diskretni i potpuno podređeni narativu, kao i opsežni dizajn zvuka, i njihovo vješto i nenametljivo korištenje stvara onaj poznati osjećaj snene i iščašene atmosfere, koja je ovdje nešto što je sasvim normalno i potpuno ima smisla. Da ne govorimo o “neophodnosti, majci pronalaska”, koja je u Linču doslovno pronašla svoje pravo značenje fraze. Jer, kako drugačije opisati njegovu kreativnu odluku da Djevida Bouvija, koji je svojevremeno igrao Filipa Džefrisa, lika inheretno vezanog za mitologiju “Tvin Piksa”, ne zamijeni nekim drugim glumcem ili u najširem smislu te riječi, čovjekom, nego predimenzionisanim čajnikom, smještenom u limbu negdje iznad “zadruge”, poznatom kao “The Dutchman's”.

TP10

Bizarnosti poput ove nisu strane posljednjoj epizodi “Tvin Piksa”, što daje posebnu težinu Linčovoj odluci da dobrih posljednjih 20 minuta serije rezerviše za prikazivanje vožnje autom od (paralelnog) Teksasa do Vašingtona, i to u realnom vremenu. Neprocjenjivo. Većinu tog vremena, Ričard (Kuper) i Keri (Lora) provode u tišini, uz povremene rečenice koje često ne znače mnogo (ili gotovo ništa), niti daju publici odgovore na postavljene misterije. S tim u vezi, moram napraviti malu digresiju i naglasiti da je jedna od režijskih karakteristika Dejvida Linča, a i jedan od prepoznatljivih elemenata “Tvin Piksa”, specifičan odnos prema dijalogu i njegovom tretmanu. On je uvijek odmjeren, precizan, i u znatnoj mjeri usporen. Taj spori ritam bi se mogao posmatrati iz više uglova – sa jedne strane, mogao bi to da bude autorov stav prema opštoj pojavi u svijetu mejnstrim kinematografije, a koja se tiče ubrzanja u montaži kadrova, izgovaranju replika i uopšte predstavljanju materijala (uporedite novu produkciju sa onom od prije samo desetak godina i iznenadićete se).

TP6

Sa druge strane, Linč ovim usporavanjem daje dovoljno prostora publici, pomažući joj da se smiri, skoncentriše i dajući joj sasvim dovoljno vremena da na miru sagleda kadrove, analizira ih, sasluša često kriptičan dijalog koji zahtijeva pažnju, te da uroni u jednu izrazito efemernu atmosferu koju ovaj svijet proizvodi i širi. Uzeti 20 minuta od kraja finala serije i staviti ih u vremenski vakuum tišine i kontemplacije u koju često sami upadamo tokom dugih putovanja, uzeti ih fanovima koji po forumima cijelo ljeto mahnito traže odgovore, čitajući raznorazne teorije, ali i proizvodeći iste, bila je hrabra odluka, ne samo zato što nam je Linč svima, sa osmjehom na licu i bez pardona, pokazao srednji prst nego i zato što je po ko zna koji put odbio da se uklopi u trend, odlučan da bude onaj koji trendove postavlja, ali ih sam ne prati. Samim tim, Linčova odluka da seriju završi svojim tempom i u svom jedinstvenom stilu, ne udovoljavajući pri tom fanovima, niti očekivanjima bilo kakve vrste, kao većina drugih autora danas (a ovdje prvenstveno mislim na “Igru prestola”), je možda i najkvalitetniji element finala ove odlične serije. I najbolji način na koji se “Tvin Piks” mogao završiti.

Najbolji citat:

Through the darkness of future past

The magician longs to see

One chants out between two worlds

Fire Walk with me

Ocjena: 5+/5

Tekst napisala: Monika Ponjavić

Monika Ponjavić je arhitekta, teatrolog, teoretičar audio-vizuelne umjetnosti i scenski dizajner. U slobodno vrijeme sadi baštu, spašava mačke i negoduje.

***ZABRANJENO JE PREUZIMANJE CIJELOG TEKSTA BEZ DOZVOLE REDAKCIJE. TEKST SE
MOŽE PREUZETI DJELIMIČNO, UZ NAVOĐENJE IZVORA SA LINKOM NA SAJT SRPSKACAFE.
SVAKO DRUGO PREUZIMANJE SMATRAĆE SE ZLOUPOTREBOM I PODLIJEŽE POKRETANJU 
TUŽBE.***

Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.


Možda vas zanima

Počinje vječita borba, Zvezda i Partizan žele povratak u Evroligu

GC

Pacijenti revoltirani: Na UZV pregled se čeka i po tri mjeseca

OT

Govedarica: Razgovori sa SNSD-om da, ali pregovori ne

OT

Bliži joj se kraj: Poražena “Islamska država” u Baguzu

OT

SC u glavnom gradu Rumunije: Borac spreman za CSM Bukurešt!

OT

Danas sunčano i još toplije

OT

Predaj komentar

Komentari odražavaju stavove njihovih autora, ne i stavove portala srpskacafe.com. Molimo sve korisnike da se suzdrže od vrijeđanja, psovanja i vulgarnog izražavanja. Zadržavamo pravo da obrišemo komentar bez prethodne najave i objašnjenja.

Ova stranica koristi kolačiće kako bi osigurali bolje korisničko iskustvo. Nastavkom korištenja pretpostavićemo da ste saglasni sa primanjem kolačića. Prihvati Pročitaj više