Politika

SC analiza: Zašto u Srpskoj nikada nisu uspjele partije sa centralom u Srbiji?


Dok ovdašnji privrednici uzaludno pozivaju građane Srpske da „kupuju domaće“, a sportisti i umjetnici od Novog Grada do Trebinja negoduju što su uvijek u sjenci pandana iz matice Srbije, dvije i po decenije postoji domen u kojem su autentični „proizvodi“ iz RS neprikosnoveni.

To je politika, sa autohtonim pojedincima i strankama, čiji je presudni uticaj od 1992. do danas ostao neprikosnoven, bez obzira na niz ozbiljnih izazova, prije svega iz Beograda, ali i iz Sarajeva.

U prvim, ratnim godinama, neposredno nakon formiranja RS, činilo se da će biti lako i da će Srpska biti idealan teren za formiranje klasičnih filijala partija sa sjedištem u Srbiji. Mada to danas, s obzirom na kasniju ideološku transformaciju Vuka Draškovića, djeluje teško objašnjivo, prvi je Drinu prešao – Srpski pokret obnove. Na vrhuncu rane žestoke nacionalne faze, SPO je višestranačkim izborima 1990. godine uspio da uđe s jednim mandatom u Skupštinu BiH. Vukov kum Vojislav Šešelj je zakasnio za to odmjeravanje snaga, ali je SRS, do potpisivanja Dejtonskog sporazuma, već imala solidnu infrastrukturu u Srpskoj.

U koaliciji sa SDS-om, radikali 1998. čak dobijaju predsjednika Republike iz sopstvenih redova, Nikolu Poplašena. Međutim, kada je OHR 1999. godine smijenio Poplašena, stranka je počela da klizi ka marginalnom statusu.

Politički analitičar Radomir Nešković o ovoj seriji pokušaja govori ne samo na osnovu analize, već i sopstvenog iskustva. Kao svjedok nastojanja niza stranaka iz Srbije da zažive i u RS, Nešković iznosi sud da su dosadašnji dometi skromni, a da su budući izgledi za to slabi.

Radomir Nešković

– Iako je bilo raznih pokušaja, nijedna partija sa sjedištem u Beogradu nije uspjela da zauzme mjesto među dvije-tri vodeće snage na političkoj sceni RS. To je specifičnost Srpske – ljudi ovdje vole Srbiju, raduju se svim njenim uspjesima, od sporta pa nadalje, ali nikada nisu pristajali da im se politički naređuje iz Beograda. Zato strankama iz Srbije nikada nije pošlo za rukom da pariraju ovdašnjim auteničnim opcijama, SNSD-u i SDS-u, pa čak ni onim sa manjim kapacitetom, poput DNS-a – kaže Nešković za SrpskaCafe.

Inače, najdalekosežnije ambicije sa ovim predznakom, na vrhuncu vladavine Slobodana Miloševića, imala je Socijalistička partija Srbije. Sada je već gotovo zaboravljeno da je 1993. u Pale stigla delegacija SPS-a, sa namjerom da dogovori ujedinjenje sa Srpskom demokratskom strankom u RS. Integracija je, u suštini, bila zamišljena kao puko pripajanje SDS-a socijalistima, što je podrazumijevalo čak i preimenovanje stranke Radovana Karadžića.

Međutim, kada su čuli odgovore Velibora Ostojića, tadašnjeg ministra informisanja RS i predsjednika Izvršnog odbora SDS-a – koji su bili potpuno megalomanski i značili su da, maltene, SPS bude filijala Srpske demokratske stranke u Srbiji – visokopozicionirani socijalisti su se manuli ćorava posla i vratili kući.

Ostalo je poznato: slijede sankcije na Drini, te rast tenzija između Pala i Dedinja, privremeno prekinut u doba potpisiavanja Dejtonskog sporazuma, a nastavljen nakon rata. Poslije neuspjeha u namjeri „usisavanja“ SDS-a, Milošević se okreće direktnom formiranju Socijalističke partije u RS.

Aktuelni lideri socijalista sa obje strane Drine… Petar Đokić i Ivica Dačić

Ipak, ovdašnja SP već u vrijeme prvog predsjednika Dragutina Ilića pokazuje koliku-toliku svojeglavost i „nedisciplinu“, što je nastavljeno i tokom liderstva Živka Radišića, da bi poslije Miloševićevog pada s vlasti i potonje smrti u Hagu, odnosi Petra Đokića i Ivice Dačića zaista prerasli u nešto što se može nazvati „partnerstvom na ravnopravnim osnovama“. Tek nedavno, 22. juna ove godine, saopšteno je da je Glavni odbor Socijalističke partije Republike Srpske donio je odluku da se “programski i organizaciono ujedini sa Socijalističkom partijom Srbije”.

Republika Srpska nije bila interesantna samo socijalistima i radikalima, već i onoj strukturi koja je preuzela kormilo Srbije 5. oktobra 2000. Demokratska stranka je još u početnom periodu, 1990. godine, formirala odbor u Banjaluci, koji su vodili novinari Boro Marić i Miro Mlađenović, nakon zajedničke promocije sa Dragoljubom Mićunovićem u gradu pored Vrbasa.

Ali, skori rat i svrstavanje žurnalističkog tandema uz SDS potiskuju ovaj projekat u stranu. Zamisao miruje do 1996. godine, kada Ljubiša Savić Mauzer, ratni komandant „Pantera“ i jedna od najuticajnijih figura tek formiranog Demokratskog patriotskog bloka, iz Bijeljine putuje u Beograd da razgovara sa Slobodanom Miloševićevim o podršci kandidaturama Predraga Radića za predsjednika RS i Mladena Ivanića za srpskog člana Predsjedništva BiH na prvim poslijeratnim izborima u Srpskoj i BiH.

Prema kasnijim svjedočenjima, Milošević, zaintresovan da ukloni SDS sa vlasti, tada je rekao Mauzeru: „Ljubiša, prevedi mi narod u RS na ljevicu“. Mauzer je odgovorio: „Moram prvo da ih privučem na centar“. Kasnije se pokazalo na šta je aludirao, pošto je uspostavio kontakte sa Zoranom Đinđićem i osnovao Demokratsku stranku RS.

Ipak, ni to nije dugo potrajalo. Pred sve intenzivnijim intresovanjem Haškog tribunala za njega, Mauzer se povlači u “ilegalu“, a pred smrt pregovara u kolektivnom pristupanju prekodrinskog DS-a SNSD-u Milorada Dodika, koji je tada već bio premijer Srpske. U međuvremenu, Ljubiša Savić gine, izrešetan na ulici u Bijeljini, a DS RS, poslije prelaska predsjednika stranke Dragomira Dumića u SDS i odlaska genseka Gavrila Antonića u PDP, tone u anonimnost, do potpunog gašenja.

U posljednjih nekoliko godina, najveća misterija u ovoj sferi bila je – ko politički zastupa Aleksandra Vučića u Srpskoj? SDS je nastojao da ostavi utisak da je, zbog sličnog ideološkog profila ove partije u sadašnjoj fazi sa Srpskom naprednom strankom u matici, najlogičnije da to budu upravo oni.

Ni Miloradu Dodiku nije strano koketiranje sa Aleksandrom Vučićem, prvo premijerom, pa predsjednikom Srbije. Ipak, najveći galimatijas ostao je iza onih koji su tvrdili da su klasična filijala naprednjaka u RS. Adam Šukalo i Hadži Jovan Mitrović dugo su pred sudovima vodili pravnu bitku zbog prava na naprednjačku odrednicu u nazivu.

U jednom momentu se čak činilo da treći pobjeđuje tamo gdje se dvojica svađaju, pošto je uoči lokalnih izbora u RS i BiH 2016. manje poznati Ljubiša Aladžić najavio da će sa Nikolom Poplašenom i Mirkom Blagojevićem pokrenuti Jedinstvenu naprednu stranku, okupljajući pod jedan krov ono što je ostalo od ovdašnjih razbijenih SNS-ovaca. To je učinjeno pred prošlogodišnje Opšte izbore, kada je na čelo “ujedinjenih naprednjaka” došao bivši ministar unutrašnjih poslova RS Darko Matijašević.

Aleksandar Vučić

Ipak, čitava saga je završila u ambijentu u kojem se, očigledno, svi lideri SNS-a u RS neistinito predstavljaju kao Vučićeve „produžene ruke“, imajući u vidu veoma jednostavan razlog. Naime, najmoćniji čovjek u Srbiji nikada o tome nije progovorio ni riječ, niti je ikoga javno ovlastio da bude njegov „tumač“ u RS, bez obzira na mnoštvo onih koji su, bez pardona, širom Srpske postavljali bilborde sa zajedničkim fotografijama sa Vučićem.

Krug zatvaraju aktuelne stranke nacionalne desnice iz Srbije, koje su godinama uzdržano posmatrale političke procese i međustranačke svađe u RS, između ostalog, i zato što je Dodik u značajnoj mjeri zaposjeo u Srpskoj prostor na koji oni pretenduju, dok se blok okupljen oko SDS pomjerio prema sredini spektra. Ipak, nakon što su se prvi put okušali na izborima u Srbiji, 2012. godine, uslijedile su najave da će „Dveri“ Boška Obradovića sa stranačkom infrastrukturom preći Drinu. Čak je bilo nagovještaja da će im oslonac u tome biti SNP „Izbor je naš“ Dane Čankovića, ali, sve se završilo odustajanjem, odnosno maglovitim i, pokazalo se, neispunjenim tvrdnjama iz Beograda da će, umjesto klasične stranke, biti osnovano „Društvo prijatelja Dveri u RS“.

Situacija sa Srpskim saborom „Zavjetnici“, još jednim pokretom sličnog profila, podjednako je misteriozna. Jer, organizacija koju Beogradu vodi bračni par, predsjednik Stefan Stamenkovski i portparol Milica Đurđević, kao jedinog funkcionera povezanog sa RS do sada je eksponirala Nikolu Vujičića, člana Glavnog odbora „Zavjetnika“.

Nizom akcija, od kojih je najveću buru izazvao najavljeni, pa otkazani skup podrške Ratku Mladiću, 11. jula prošle godine, uoči bošnjačke komemoracije u Srebrenici, a još više serijom saopštenja, u opozicionim krugovima u Srpskoj oni su stekli reputaciju „Dodikovih pulena“. Međutim, sa društvenih mreža, „prozvani“ pokret poručuje da ima jednaku distancu prema oba etablirana bloka u RS.

– Kakvog Milorada? Očigledno ne razumijete, nismo se svrstali ni na čiju stranu. Najbolje je to što smo svoji i nismo ničiji, samo kritikujemo sve političke procese u RS koji nisu dobri za ovaj naš napaćeni i prevareni narod, kao što ćemo i podržati sve što bude dobro! A to što kritikujemo jedne ne znači da su nam drugi draži, jer, iskreno, ne vidimo izlaz ni u jednima ni u drugima, svi su nas izvarali – glasi odgovor „Zavjetnika RS“ na jednu od takvih sumnji.

Ali, kao i u slučaju Vučića i naprednjaka u RS, postavlja se pitanje – da li Zavjetnici u Srpskoj djeluju na svoju ruku ili su stvarni „opunomoćenici“? Jer, s jedne strane, osim potvrde Milice Đurđević iz prve polovine 2016. da imaju političke ambicije u RS, pa čak i kontakte sa Ujedinjenom Srpskom Nenada Stevandića, nije bilo kasnijeg oglašavanja u tom smislu.

Sve su svemu, ukupan saldo dvoipodecenijskih ambicija stranaka iz Srbije na prostoru RS jeste takav da je uvijek bilo više prašine u vezi s tim, nego mandata u parlamentima, a da se ne govori o ministarskim foteljama.

I stranke sa sjedištem u Federaciji BiH od Dejtona do danas pokušavaju da stvore ozbiljne organizacije u RS, ali im ne uspijeva da na prostoru Srpske „omekšaju“ raširen utisak da je riječ o bošnjačkim i hrvatskim partijama. Neke, poput SDA, SBB-a i Stranke za BiH, nisu se ni trudile ili bar nisu pronalazile srpske kadrove koji bi predvodili takva nastojanja. Lijeve opcije s centralama u Sarajevu jesu bile ambicioznije u tom pogledu, ali su se takve pretenzije okončale razlazom SDP-a sa Slobodanom Popovićem, te Naše stranke sa Damirom Miljevićem.

Radomir Nešković je skeptičan prema dometima stranaka iz FBiH u RS i smatra njihove šanse još slabijim od onih koje imaju stranke iz Srbije.

– Etnička distanca u BiH je toliko izražena da uopšte nije realno da oni dobiju značajniji broj glasova u Srpskoj, mimo bošnjačkih i hrvatskih, bez obzira za kakvim personalnim rješenjima posegnuli – kaže Nešković.

Saša Bižić / SrpskaCafe

Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.


Možda vas zanima

Magla u kotlinama i dolinama

SA

Sunčano sa temperaturom do 29 stepeni

SA

Partizan slomio Proleter

SA

Premijer liga BiH: Borac poražen u Tuzli

SA

Monika Ponjavić: Succession – Moj omiljeni citat Šekspira: uzmi proklete pare!

SA

Zvezda preko penala do pobjede nad Inđijom

SA

1 komentar

Sanda Utorak, 9.07.2019., 10:10 at 10:10 am

SDP BiH i NASA stranka imaju sansu da zazive u RS jer su programski prihvatljivi svim normalnim gradjanima koji podrzavaju lijevo orjentirane politicke opcije.

Odgovor

Predaj komentar

Komentari odražavaju stavove njihovih autora, ne i stavove portala srpskacafe.com. Molimo sve korisnike da se suzdrže od vrijeđanja, psovanja i vulgarnog izražavanja. Zadržavamo pravo da obrišemo komentar bez prethodne najave i objašnjenja.

Ova stranica koristi kolačiće kako bi osigurali bolje korisničko iskustvo. Nastavkom korištenja pretpostavićemo da ste saglasni sa primanjem kolačića. Prihvati Pročitaj više