Izdvajamo

Monika Ponjavić: Mindhunter – Genijalnost Dejvida Finčera


Ako je “Seinfeld” serija o ničemu, onda je “Mindhunter” serija o komunikaciji, manifestovana kroz niz pažljivo dirigovanih razgovara. To je najjednostavniji i najtačniji opis posljednjeg djela Dejvida Finčera (David Fincher), poznatog po svojim filmskim studijama opskurnog.

Gledajući širu sliku, filmovi (gdje u obzir trebamo uzeti i serije, posebno ove novog zlatnog doba) se prema filmskom teoretičaru i istoričaru Tomasu Elsaeseru, karakterišu kao “okularno-spekularni” (tj. uslovljeni optičkim pristupom), “tranzitivni” (neko gleda nešto ili ka nečemu) i “izmješteni” (u smislu da gledalac zadržava sigurnu udaljenost i distancu od događaja koji se odvijaju na ekranu). Iako se načelno slažem sa ovakvom definicijom i postavkom stvari, istina je da se ona ne može direktno primijeniti na filmove autora poput Alfreda Hičkoka (Alfred Hitchock), Dejvida Linča (David Lynch) ili gore pomenutog Finčera, iz prostog razloga jer je publika u njihovim djelima sve samo ne izmještena.

Da, u fizičkom smislu mi, publika, zadržavamo sigurnu distancu, što znači da ne možemo direktno uticati na događaje koji se odvijaju na ekranu, niti ih možemo promijeniti, međutim, mi, publika, nismo samo pasivni posmatrači bez učešća, jer se režiser svojim postupkom poigrava sa nama, sa našim očekivanjima, konstantno nas pozicionirajući u odnosu na ekran, u odnosu na ono što gledamo, tako što nam daje ulogu i svjedoka i saučesnika u zločinu koji pratimo. Takvim postupkom se stvara situacija u kojoj mi zapravo postajemo ti koji na sebe preuzimaju i ulogu počinioca i ulogu žrtve, jer smo mi ti koji konstantno tokom iskustva gledanja njihovih filmova (ili serija) mijenjaju svoj položaj i poziciju.

Kao što je Hičkok 1960. godine ubio svoju glavnu glumicu i zvijezdu filma u njegovoj prvoj trećini, što je u to vrijeme bilo nečuveno, pa samim tim i neočekivano, tako je i Finčer ulogu N.N. ubice u filmu “Sedam” (Se7en), ne samo dodijelio Kevinu Spjesiju (Kevin Spacey), čije se ime nije ispisalo u uvodnoj špici, nego je napravio i presedan u okviru kojeg se N.N. na kraju drugog čina predaje, ostavljajući publiku, da posudim Žižekov termin, u “spontanoj konfuziji pravaca” koja je itekako unaprijed i itekako dobro promišljena. U pitanju su dva skoro identična postupka, nastala u razmaku od trideset godina, koja su promijenila način tretiranja filmskog jezika i narativa kao takvog. I jedno i drugo otkriće toliko je bilo šokantno za publiku jer je postavilo ključno pitanje – kako se ova priča može nastaviti dalje? A to je zapravo njihova glavna vrijednost. Ovo je ono što prekida ustaljeni obrazac. Jer, u “Psihu” (Psycho), film počinje nakon smrti Dženet Li (Janet Leigh), dok u “Sedam” početak trećeg čina pravi otklon jer dolazi sa petim grijehom koji pretpostavlja ustaljeni obrazac trilera i policijskih procedurala – traganje za identitetom ubice.

Saznanje da identitet ubice nije ni bio važan, nego radije sadržaj kutije s kraja samog filma je ono što je napravilo razliku, kao i način na koji je Finčer postavio scenu za ovo veliko otkriće u kojem je satkana sva genijalnost filma “Sedam”. Ne samo zato što je publika dobila ono što je tražila i sada osjeća sramotu usljed svoje sklonosti ka voajerizmu, nego i zato što je sa ovim saznanjem reditelj odlučio da tu znatiželju kazni na takav način, prisiljavajući nas da se vratimo nazad i u mislima prevrtimo sve događaje koji su se ranije odigrali, postepeno otkrivajući da su šesti i sedmi grijeh zapravo grijesi likova koje igraju Spejsi i Pit.

To je ta razlika između Hičkoka i Finčera, jer Finčer horor gradi kroz ono što nije prikazano na ekranu, prisiljavajući nas da ubistva zamišljamo, umjesto da ih iskusimo kroz interpretaciju i maštu drugog čovjeka koji nas u tome može čak i ograničiti, jer naša mašta je nepresušan izvor, nevezano za to da li se radi o pozitivnim ili negativnim slikama koje generiše. Samim tim, način na koji nam je sedmi grijeh isporučen, tjerajući nas pri tom da zamišljamo Trejsi kako se bori za svoj život, za život svoje bebe, da zamišljamo sve moguće načine na koji je ubijena je, iako zastrašujuć i okrutan, istovremeno i prefinjen, jer otkriva svu spretnost i talenat reditelja poput Finčera. Iskoristiti Trejsi kao sredstvo putem kojeg bi se naglasila tragična sudbina duboko grešnog Milsa, arogantnog, nadobudnog, egoističnog policajca jeste ta genijalnost o kojoj govorim.

Slična stvar se dešava u seriji “Mindhunter”, koju je Finčer postavio na noge, dajući joj okvir, atmosferu, ritam i režirajući njene prve epizode (dvije u prvoj i tri u drugoj sezoni, zadržavajući svoj prepoznatljiv stil neo-noara, oslikan svim nijansama sive, zelene i žute). I ako sam bila oduševljena prvom sezonom, a bila sam, moram priznati da je druga premašila sva moja očekivanja. Ono što je krenulo kao serija koja se bazira na beskonačnim razgovorima za stolovima raznih oblika i u raznim prostorima sada se, vrlo organski, pretvorilo u jedan prefinjeni triler i procedural koji je zadržao snagu jednostavnosti na kojoj je zasnovan razvijajući se istovremeno u priču, ispričanu na kompleksan način, koja ima vrlo jasnu glavu i rep. I pri tom izgleda i zvuči kao Finčerova najveća remek djela – “Sedam”, “Zodijak” (Zodiac) i “Društvena mreža”, iako ova posljednja tematikom odudara, barem na prvi pogled.

Za razliku od prošle sezone, koja se fokusirala na samu metodologiju (u nastanku), ova je akcenat stavila na “Ubistva djece u Atlanti” (Atlanta child murders), pri tom zadržavajući interesovanje za privatne živote svoja tri glavna lika – Holdena Forda (Jonathan Groff), Bila Tenča (Holt McCallany) i Vendi Kar (Anna Torv), kao i na takozvanog BTK ubicu, koji se i dalje, u nizu vinjeta, pojavljuje na početku svake nove epizode, izazivajući nas, posebno jer znamo da BTK neće biti uhvaćen do 2005. godine. Ovaj podatak je važan, jer pored toga što postaje poenta serije koja kaže da bez obzira na sve sofisticirane i najbolje metode, misterija ljudskog uma i dalje ostaje nedokučiva, dodatno naglašava i jednu od njenih važnijih tema koja je Rejderovim (BTK) prisustvom ovdje otjelovljena. Ona zapravo predstavlja DNK druge sezone, jer kroz svaki njen kadar, kroz svaku misao ili ideju progovara upravo o tome – na koji način granice i ograničenja utiču na naše postupke, formiranje ličnosti, odnosa, međuodnosa i naposlijetku svijeta oko nas, ne štedeći pri tom nikoga. U tom smislu, radi se o dosta bogatijoj sezoni, čija snaga leži upravo u dobro uspostavljenom balansu između javnog i privatnog. To i činjenica da je ova sezona, opet za razliku od prošle, duboko ukorijenjena u bezvremena pitanja rase i identiteta. Odluka da centralna priča budu ubistva u Atlanti, gdje je u periodu od 1979. do 1981. ubijeno tridesetoro afroameričke djece, jasno govori o tome.

Rasa i identitet igraju ključnu ulogu, jer sa jedne strane imamo tim plastičnih, trodimenzionalnih ljudi čije su mane upravo ono što ih određuje i čini tako prijemčivim, dok sa druge imamo ubicu za kojeg se, u vremenu Kju Kluks Klana i, da se tako izrazim, bijelje Amerike (SAD) nego što je ona to, paradoksalno, sada, na osnovu istraživanja o ponašanju kroz razgovore sa serijskim ubicama i metodologije koju su razvili Holden, Tenč i Kar, pretpostavlja da je afroamerikanac. I, ako ste istraživali ubistva u Atlanti, onda znate da je pretpostavka tačna (iako je i dalje samo pretpostavka). Ta fina granica po kojoj “Mindhunter” kroči, ne upadajući nikada u zamku politike koju pitanja identiteta i rase ovdje sa sobom nose, postoji isključivo zaslugom Džoa Penhola (Joe Penhall), čiji tekst odiše svježinom, hrabrošću i ekstremnom spretnošću da se ovako teške teme iznesu sa takvom lakoćom. To je njegova najveća snaga, pisanje, režija i odličan kasting serijskih ubica, koji na momente stvaraju atmosferu toliko realnu da je izmještenost o kojoj smo pričali na početku ovog teksta gotovo nemoguća.

Ocjena: 5/5

Monika Ponjavić / SrpskaCafe.com

Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.


Možda vas zanima

LŠ: Poraz šampiona na startu, Valensija iznenadila Čelzi

GC

CIK tzv. Kosova: Nema glasanja sa srpskim dokumentima

GC

Zahvaljujući porezu na igre na sreću milionska povećanja budžeta Srpske

GC

Više od milion koverata pristiglo za nagradnu igru “10 računa izbroji”

GC

Stravično: Pregazio ga automobil koji je popravljao

GC

Predstava “Ko to tamo peva” baleta Narodnog pozorišta Beograd u Banjaluci

GC

Predaj komentar

Komentari odražavaju stavove njihovih autora, ne i stavove portala srpskacafe.com. Molimo sve korisnike da se suzdrže od vrijeđanja, psovanja i vulgarnog izražavanja. Zadržavamo pravo da obrišemo komentar bez prethodne najave i objašnjenja.

Ova stranica koristi kolačiće kako bi osigurali bolje korisničko iskustvo. Nastavkom korištenja pretpostavićemo da ste saglasni sa primanjem kolačića. Prihvati Pročitaj više