Film

Monika Ponjavić : Film i televizija na temu homoseksualnosti – od stereotipa do aktivnog borca za ljudska prava


Kada se govori o predstavljanju i slikanju različitih grupa, na filmu ili televiziji, a ovdje prvenstveno mislim na marginalizovane grupe, stereotip je, kako se kroz istoriju ispostavilo, neminovan. Posebno kada je riječ o predstavljanju homoseksulaca, čije je predstavljanje ili uopšte pomen do unazad svega nekoliko godina bio izvjestan tabu. Nešto o čemu se prosto ne govori.

Sa krajem 20. vijeka i ulaskom u 21. desila se određena kulturološka promjena koja je dozvolila mjesto dijalogu koji opet dopušta debatu na temu pozitivnog ili negativnog slikanja LGBT zajednice koja i dan danas postoji. Ta debata je u velikoj mjeri upotpunjena pitanjima koje su svojevremeno postavili Heri Benshof i Šon Grifin, a koja se bave: 1. autorstvom (ko je napravio film, odnosno seriju ili neki drugi proizvod koji komunicira problematiku), 2. formom (da li se proizvod bavi ključnim pitanjima LGBT zajednice) i 3. odzivom publike (da li je i na koji način je proizvod prihvaćen od strane LGBT zajednice).

Imajući u vidu ovu tipologiju, može se otvoriti razgovor na temu o filmu, sa akcentom na holivudski, koji je kroz istoriju, pa čak i do danas, pratio niz kontroverzi. Ako govorimo o ranom Holivudu, početkom 20. vijeka, neizbježna je činjenica da je predstavljanje homoseksualnih ljudi mahom bila negativno. Kako je riječ o periodu kada homoseksualnost nije smjela biti javno prikazivana, njeno postojanje se odslikavalo zapravo u manirizmu i ponašanju likova. Sve to se promijenilo tokom 1970tih, sa pojavom raznih aktivističkih pokreta za ljudska prava kada je, između ostalog, snimljen i “The Boys in the Band”. Iako generalno nepoznat široj publici (ili manje poznat), “The Boys in the Band”, iz 1970. godine, je među prvim filmovima koji svoj fokus stavlja direktno i eksplicitno na život gej likova u Njujorku, ali ne nužno afirmativan. Samim tim, mač sa dvije oštrice u ovom načelno pozitivnom preokretu leži u činjenici da je sa slobodnijim predstavljanjem, odnosno sa većom slobodom u prikazu ove konkretne zajednice došlo i do veće manipulacije, pa samim tim i filmova koji su postajali sve više homofobični, tako da se zapravo proizveo kontraefekat. Sa jedne strane, desila se otvorenost i izvjesna sloboda, dok se sa druge strane upravo ta sloboda iskoristila kao potentno tlo za širenje propagande koja je LGBT zajednicu često prikazivala u negativnom svjetlu kao nasilne, suicidne, opasne, kao predatore i zlostavljače. Dvije decenije kasnije, 1990te donose novi talas promjene i otklona u svemu, pa tako i u ovome (“The Birdcage”, “Philadelphia”, “Flawless” itd.). Činjenica da publika sada, naizgled odjednom, može da uživa u filmovima čiji su glavni likovi gej, govori sama za sebe, međutim, sve do 2005. i izlaska Ang Lijevog filma “Brokeback Mountain” stvari se, barem kada je u pitanju publika i isplativost gej filmova, neće promijeniti bez obzira što je takozvani “New Queer Cinema” talas već uveliko uzeo maha, sa Gasom van Santom kao njegovim glavnim predvodnikom. Paradoks u ovoj priči jeste da je “Brokeback Mountain”, koji važi za eksplicitni film koji je doveo prvu realnu pozitivnu promjenu, zapravo jako loše prihvaćen od strane LGBT zajednice, jer je riječ o filmu koji je pravio heteroseksualni muškarac, u kojem glume heteroseksulni muškarci koji se ponašaju više u skladu sa svojim životnim seksualnim opredjeljenjem umjesto sa onim njihovih likova, koji gotovo da nemaju seks i tako dalje. Ipak, ako bismo se vratili na pitanja s početka ovog teksta, jasno je da je “Brokeback Mountain”, bez obzira što je riječ o filmu koji ispunjava samo jedan od postavljena tri kriterijuma, uspio da napravi preokret i da svojim senzibilitetom, načinom pričanja priče, ali i medijskom kampanjom, privuče ogroman broj ljudi, čime je dokazao ključnu stvar – da filmovi ove tematike, pored toga što se bave ozbiljnim pitanjem ljudskih sloboda i prava, mogu biti i unosan biznis. A to je danas ipak ključ.

Ovo je važno u kontekstu televizije, gdje se svaka rasprava neminovno mora završiti baš tu, na priči o komercijalnim zahtjevima medijuma jer, za razliku od filma, koji ne mora nužno biti u skladu sa potrebama i željama publike ili investitora (kao u slučaju Gasa van Santa ili nekog drugog reditelja nezavisnog filma), te u tom smislu uživa određene slobode, televizija je dosta rigidnija i fokusiranija na gledanost, što je samo jedan od okova koji joj se inicijalno automatski stavljaju, jer se podrazumijevaju. Uzevši to u obzir, sasvim je logično da je televizijska serija, ona koja želi da se domogne šire publike, zapravo ništa drugo do niz kompromisa. Na ovaj način uspostavljen je izvjestan filter koji je, dok u svojoj liberalnosti govori o homoseksualnim odnosima, zapravo izrazito konzervativan, jer je u drugom sloju čitanja prilično u skladu sa pravilima kojima je podvrgnut.

“Vil i Grejs” (Will and Grace) je jedna od onih serija koje su počele da progovaraju na temu, doduše vrlo stidljivo, jer je i ona, pored svoje navodne otvorenosti i progresivnosti, koristila pomenuti filter. A on kaže da u seriji imamo dva gej lika, dva muškarca, koja nisu u vezi, nego su dobri prijatelji. Njihovi odnosi sa drugim muškarcima se uglavnom ne vide na ekranu i ono što je simptomatično jeste da je odnos između gej muškarca i heteroseksualne žene ovdje, ali i drugdje, predstavljen kao idealan. “My Best Friend’s Wedding” ili “The Next Best Thing” (oba sa Rupertom Everetom u ulozi) su odličan primjer za to. Odnos prema ovakvom tretmanu homoseksualnih likova bio je podijeljen, jer se sa jedne strane osjećao određeni zamajac kao u slučaju filma, a ovdje opet govorimo o kraju 20. vijeka, neku deceniju prije filma “Brokeback Mountain” i netom prije uspostavljanja prve televizije posvećene homoseksualnoj zajednici (Pride Vision TV u Kanadi), dok se sa druge osjećalo da je upravo ovakav način predstavljanja kontraproduktivna, jer i dalje marginalizuje, ne dozvoljavajući homoseksualnim likovima da progovore i da budu ono što bi trebalo da budu, svoji.

Dvadeset godina kasnije, usudila bih se reći da su stvari nešto drugačije, jer danas, sa serijama poput “Pose”, “Killing Eve”, “Sense8”, “Shadowhunnters”, “Transparent” i filmovima poput “Call Me by Your Name”, “Carol”, “God’s Own Country”, “Moonlight”, “Blue is the Warmest Colour” gledati na malim i velikim ekranima ljubav između likova istog pola više nije izuzetak, više nije stvar pojedinačnog iskakanja, nego radije mejnstrim. Ovakav uspjeh je važan jer pokazuje na koji način su film i televizija uspjeli pomjeriti granice, ne samo u okviru medijuma, nego generalno kod publike koja je sad otvorenija za prihvatanje onoga što se smatra ljudskim pravom, jer ono to i jeste.

Koliko je ta publika, a ovdje prevashodno mislim na publiku Bosne i Hercegovine, spremna prihvatiti da homoseksualni likovi prosto nisu samo likovi sa malih ekrana, imaginarni, nedostižni, daleki, nego tu, odmah tu, u neposrednoj blizini, njihovi prijatelji, komšije, članovi porodice, sugrađani, i koliko je spremna prihvatiti da se ovdje ipak radi o uspostavljanju bazičnih ljudskih sloboda i sprovođenju bazičnih ljudskih prava, vidjećemo sutra u Sarajevu. Nadam se da jeste, jer bez obzira na sve, na lične stavove, strahove, od drugog i drugačijeg, na razne demagogije, na otpor koji se pruža, jedno je sigurno, sada, kao i uvijek, kao što je bilo i kao što će biti, u Bosni i Hercegovini ili drugdje, ima izać! I biće.

Monika Ponjavić/SrpskaCafe

Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.


ucitavam...

Možda vas zanima

Kirk Douglas proslavio 103. rođendan (FOTO)

DB

Velika čast: Srpski stručnjak postaje počasni građanin Bolonje

DM

Amelie Lens na narednom Sea Star festivalu

OT

Pretpremijera i pet noviteta od 12. decembra u Palasu

OT

Handkeu uručena Nobelova nagrada za književnost

OT

Kako će u budućnosti izgledati centar Banjaluke? (VIDEO, FOTO)

OT

Predaj komentar

Komentari odražavaju stavove njihovih autora, ne i stavove portala srpskacafe.com. Molimo sve korisnike da se suzdrže od vrijeđanja, psovanja i vulgarnog izražavanja. Zadržavamo pravo da obrišemo komentar bez prethodne najave i objašnjenja.

Ova stranica koristi kolačiće kako bi osigurali bolje korisničko iskustvo. Nastavkom korištenja pretpostavićemo da ste saglasni sa primanjem kolačića. Prihvati Pročitaj više