Izdvajamo

Jovanka Broz – Od prve drugarice preko špijunke do državne udovice


Od komunističke Pepeljuge i prve dame Jugoslavije, preko suvladarke, do špijunke i žene koja je tri decenije provela u izolaciji – bez osnovnih ljudskih prava. Sve to bila je Jovanka Broz.

Udovica nekadašnjeg jugoslovenskog predsjednika Josipa Broza Tita imala je životni put koji prevazilazi maštu holivudskih scenarista.

Nekadašnji državni rukovodioci sumnjali su da ona hoće da izvrši državni udar, a pojedini su je optuživali i da je psihički nestabilna i paraonična.

Posljednje tri godine Titovog života bila je rastavljena od njega, ali ne i razvedena.

Jovanka Budisavljević, Srpkinja iz sela Pećane, rođena je na prostoru današnje Hrvatske 7. decembra 1924. godine.

Po babi je dobile ime koje znači “blagodet od boga”. Porodica Budisavljević bila je vrlo ugledna u Lici, a rođak joj je bio i naučnik Nikola Tesla.

Partizanima se pridružila sa 17 godina i otišla da se bori protiv nacističkog okupatora.

Tokom rata je dva puta ranjavana, a preležala je i tifus. Tada je izgubila oca i dva brata, a mlađe sestre su završile u sirotištu.

Po završetku Drugog svjetskog rata 1946. prekomandovana je u Maršalat – kabinet Josipa Broza, i kasnije postaje Titova lična sekretarica.

Pedesetpetogodišnji lider se u to vrijeme oporavljao od gubitka emotivne partnerke Davorjanke Paunović, koja je sahranjena u dvorištu Belog dvora.

Zbog prepoznatljivog nasmijanog lica i šarma kojim je plijenila, širom zemlje i svijeta zvali su je “jugoosmehom”.

Jovanka je bila upadljive ljepote. Ali ljepote zdrave, rasne, srpske – crna kosa, bijela put. Tada je bila vitka, veoma vitka, s opasačem i u utegnutoj uniformi.

I tada, pod naherenom “titovkom”, isticala se njena bujna, a svilasta kosa. I krupne tamne oči, nad preplanulim, blago rumenim licem, oči iz kojih su izbijali strpljenje, pažnja i odanost.

Bajkoviti period

Godine 1952. postaje Brozova treća supruga, ali i prva “prva dama” u modernom shvatanju tog pojma.

U knjizi Žarka Jokanovića “Moj život, moja istina” takozvana prva drugarica kaže da je Tita prvi put vidjela kroz prozor 1942. godine, a opisujući skladan život sa suprugom navodi da joj je svako jutro kuvao kafu.

Tada kreće bajkoviti dio Jovankinog puta, kada obilazi svijet i upoznaje gotovo sve svjetske lidere, kraljeve i kraljice.

Pritom, ona je bila mlađa od predratnih partizanki i nije nikako mogla biti jedna od njih.

Prva drugarica i Titov “bodigard”

Ipak, ne može se smatrati da je bila bez uticaja.

Svjedočila je da je njena ideja bilo formiranje pokreta Nesvrstanih, koji je predstavljao protivtežu blokovskom svijetu tokom Hladnog rata.

Njena dužnost je između ostalog bila da bude “posljednji prsten Titove odbrane”.

Jovankin položaj dodatno je otežavalo što nije imala formalno obrazovanje. Upisala je studije svjetske književnosti, ali nikada nije diplomirala.

U protokol je uvrstila elemente vizantijskog carskog i britanskog kraljevskog protokola.

Istoriografija se njom malo bavila.

Jovanku su 1975. faktički uhapsili i iz Igala sproveli u Beograd, gdje je osnovana posebna političko-ljekarska komisija koja je trebalo da provjeri njeno duševno stanje.

Burna ispitivanja završena su uz konstataciju da Jovanka nije upletena ni u kakvu zavjeru, da je samo paranoična i da bi za Tita bilo najbolje da se s njom rastane.

To nije učinio, nego se s njom ponovo pomirio i čak joj dopustio da se osveti “neprijateljima”.

Hapšenje i izolacija

Ipak, u godinama koje su uslijedile ona je iz Užičke 15 u kojoj je živjela sa Titom preseljena u kuću u Bulevar mira, takođe na Dedinju.

Izolacija je bila takva da joj nisu dozvolili ni da obiđe Tita u Ljubljani kad je bio bolestan i operisan. Jovanka Broz je govorila da je “kriva bez krivice i osuđena bez suda”.

Kada je Tito umro 1980. neko vrijeme provela je u kućnom pritvoru.

U narednim decenijama živjela je usamljeno i rijetko je davala intervjue.

Godinama se spekulisalo da je pisala memoare koji bi mogli da diskredituju nekog od državnih rukovodilaca.

Prijetili su joj ubistvom, ali i da će ubiti njene sestre.

Kao glavnog krivca za takav rasplet označila je tadašnjeg šefa tajnih službi Staneta Dolanca, za kog je u knjizi tvrdila da je “njemački špijun” i da je bio dio Hitler-jugenda – nacističke omladine.

Dolanc je, pak, naredio da ona bude stalno pod nadzorom službi bezbjednosti.

Izolacija Jovanke Broz nije bila samo temeljna, dodaje on, nego i ponižavajuća.

Borba sa dna

Dosljedno je pisala saopštenja i zahtijevala da se riješi pitanje Titove imovine.

Živjela je samo od državne apanaže, iako je imala dva osnova za penziju – kao Titova udovica i potpukovnik Jugoslovenske narodne armije.

Do kraja života nije je dočekala.

Raspadom Jugoslavije tokom devedesetih ostala je i bez države. Gotovo 30 godina bila je bez pasoša, lične karte i zdravstvene knjižice.

To je bila velika sramota da se bilo koja zemlja na taj način ophodi prema nekome.

Ipak, to je pokazalo da i kad se zemlja raspala nisu nestale obavještajne službe sa kojima je ona imala problem.

Kuća bez grijanja

Bivši član Savjeta ministara Državne zajednica Srbije i Crne Gore Rasim Ljajić kod Jovanke Broz bio je prvi put 2006. i tada je kuću u kojoj se nalazila zatekao u katastrofalnom stanju.

Ispričao je da nije mogao da vjeruje da tu neko živi i da nije imala grijanje.

Kuća u kojoj je živjela Jovanka Broz nedavno je renovirana i u nju bi trebalo po najavama da se uskoro useli mandatarka nove Vlade Srbije Ana Brnabić.

Iako se u medijima pominje kao “Jovankina vila”, Titova udovica nikad nije smatrala svojom već državnom imovinom.

Najprije se posvetio tome da joj uvedu grejanje, bar u dnevnoj i spavaćoj sobi, a 2009. godine dobila je i lična dokumenta.

Relativno često ju je obilazio i izgradili su odnos povjerenja.

Jednom joj je u posjetu doveo Svetka Kovača, tadašnjeg šefa Vojno-bezbednosne agencije, da je uvjeri da službe više nisu protiv nje.

Nagovarao ju je da napiše memoare, ali nije u potpunosti uspio. Zvali su je i domaći i strani mediji da govori, nudili novac, ali nije željela.

Zajedno sa Ljajićem u posjeti joj je bila i bivša zamjenica američkog ambasadora u Beogradu Dženifer Braš.

Braš se bavila istorijom Jugoslavije i molila ga je, kaže, da je povede kod Jovanke jer ona nije primala nikog osim njega i koga on povede.

Ostali su dva sata u razgovoru i Amerikanka je bila impresionirana, dodaje Ljajić.

Dva meseca pred smrt provela je na bolničkom liječenju. Ispunjena joj je posljednja želja da bude sahranjena pored Tita u Kući cvijeća.

Jugoslovenska Džeki Kenedi

Američka medijska kuća AP u vreme kada je sklopljen brak između nje i Josipa Broza objavila je anketu prema kojoj je Jovanku Broz, pored egipatske faraonke Nefertiti i Merilin Monro, svrstala među tri najljepše žene u istoriji svijeta.

I u drugoj deceniji 21. vijeka Jovanka Broz je inspirisala kreatore da prave revije inspirisane njenim oblačenjem i neizostavnom punđom, po kojoj je bila prepoznatljiva.

Pojedini su je nazivali “jugoslovenskom Grejs Keli i Žaklinom Onazis”.

Modnim stilom prve drugarice SFRJ, bavila se antropološkinja Danijela Velimirović.

Iako nije lako utvrditi ko su zapravo bile osobe koje su kreirale i osmišljavale imidž Jovanke Broz, sasvim je izvijesno da je ona većinom nosila kreacije jugoslovenske modne industrije, kao i one izrađene u malim, privatnim modnim ateljeima, i na taj način popularizovala zemlju.

BBC

Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.


Možda vas zanima

Crna Gora protjeruje ambasadora Srbije

GC

Protest u Zagrebu protiv novih epidemioloških mjera

GC

Tegeltija: Brutalan nasrtaj na postulate pravne države

GC

Korana virusom u Srpskoj zaraženo još 369 osoba, preminulo 18

GC

Sudije i tužioci reagovali nakon brojnih afera u pravosuđu BiH

GC

Objavljena prognoza za zimu pred nama

GC

Predaj komentar

Komentari odražavaju stavove njihovih autora, ne i stavove portala srpskacafe.com. Molimo sve korisnike da se suzdrže od vrijeđanja, psovanja i vulgarnog izražavanja. Zadržavamo pravo da obrišemo komentar bez prethodne najave i objašnjenja.

Ova stranica koristi kolačiće kako bi osigurali bolje korisničko iskustvo. Nastavkom korištenja pretpostavićemo da ste saglasni sa primanjem kolačića. Prihvati Pročitaj više