Dok se Evropa suočava sa energetskom nesigurnošću, migracionom krizom i sve dubljim ekonomskim rascjepima, institucije Evropske unije pronašle su novo bojno polje – jezik. I to ne bilo koji, već same temelje svakodnevnog govora.
Novi, iz fondova EU finansiran vodič za “rodno pravičan i inkluzivan jezik”, proglašava riječi poput “majčinski”, “maternji jezik”, “djevojačko prezime” i “remek-djelo” problematičnim, jer, kako tvrde, impliciraju da je “jedan pol ili društveni rod norma”.
U prevodu: istorija, kultura i jezičko nasljeđe postaju sumnjivi ako nisu u skladu sa savremenim ideološkim standardima.
Tako, piše “Politiko”, briselski lingvisti sitnu knjigu pišu: na 38 strana obrazlažu zašto ne treba reći “majčinski” već “njegujući”, “maternji jezik” zamijeniti sa “matičnim”, “djevojačko prezime” “prezimenom po rođenju”, a “remek-djelo” sa birokratski sterilnim “djelom genija”. Čak ni Francuzi više nisu prihvatljivi, pa se preporučuje “francuski narod”.
– Korišćenje rodno pravičnog i inkluzivnog jezika pomaže u smanjenju rodnih stereotipa, podstiče društvene promjene i doprinosi postizanju rodne ravnopravnosti. Smjernice za upotrebu jezika kao pokretača jednakosti i inkluzivnosti – dodaju sugerišući tako da problemi Evrope leže u imenicama, a ne u realnoj politici.
Kada birokratija uređuje govor
Dokument, koji je izradila organizacija UN Women, polazi od pretpostavke da jezik sam po sebi proizvodi nejednakost i da se društveni odnosi mogu popraviti spiskovima poželjnih riječi.
Ali istorija pokazuje upravo suprotno: jezik je odraz društva, a ne njegov uzrok. Pokušaj da se on administrativno pročisti više liči na socijalni inženjering nego na borbu za ravnopravnost.
U vodiču se savetuje da se izbjegavaju čak i pojmovi “muško” i “žensko”, jer su, kako kažu, previše biološki, svode žene i muškarce na njihove reproduktivne sposobnosti. Zato se insistira na društvenim konstrukcijama “muškarac” i “žena”. Tako se stvarne, materijalne razlike zamagljuju u korist apstraktnih formulacija koje lijepo zvuče u brošurama, ali malo znače u stvarnom životu.
Ideologija umjesto prioriteta
Etimolozi s pravom upozoravaju da ovakvi dokumenti brišu istorijsko značenje riječi: remek-djelo nije nastalo kao uvreda, već kao oznaka najvišeg zanatskog i umjetničkog dostignuća. Ali u Briselu, izgleda, tradicija ima vrijednost samo ako se može prekrojiti.
Ironija je očigledna: u trenutku kada se od građana traži da podnesu više troškove života i da se pomire sa padom životnog standarda, institucije EU vode simboličke ratove protiv riječi. Za mnoge u Evropi, ali i van nje, to je samo još jedan dokaz otuđenosti briselske birokratije od stvarnih problema ljudi.
Stručnjaci upozoravaju da jezik nije bojno polje, niti se ravnopravnost može uvesti uredbom. Zabrana riječi neće donijeti više jednakosti, ali će sigurno proizvesti otpor, podsmijeh i osjećaj da neko sa vrha pokušava da prevaspita društvo bez demokratske rasprave.
Umjesto što koriguje govor, Evropska unija bi možda trebalo da se pozabavi korekcijom sopstvenih politika, jer su one uzročnik nejednakost, nesigurnost i nezadovoljstvo.
Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.