Odluka Vašingtona da preko noći blokira pristup najnaprednijim modelima vještačke inteligencije stranim državljanima potpuno je promijenila dinamiku samita G7 u Francuskoj.
Dok lideri raspravljaju o tehnološkoj budućnosti, Evropa se suočava sa surovom realnošću — zavisnost od američke tehnologije postala je opasna bezbjednosna zamka, a prijetnja daljinskim gašenjem ključnih sistema više nije samo teorija.
Vještačka inteligencija ubrzano postaje strateško dobro koje onima koji njome ovladaju obećava privredni prosperitet i vojnu nadmoć. No, dok se lideri grupe G7 trećeg dana samita u Francuskoj okupljaju kako bi raspravljali upravo o vještačkoj inteligenciji, atmosfera je napeta.
Strahovi od mogućeg američkog „prekidača za gašenje” rijetko su se činili stvarnijima, posebno nakon što je Trampova administracija stranim partnerima ukinula pristup najmoćnijim modelima kompanije “Anthropic“.
Odluka je bacila sjenku na samit i potvrdila najdublje evropske bojazni, dajući novi zamah njenoj agendi tehnološkog suvereniteta, piše Euronews.
Vašington povukao radikalne poteze zbog nacionalne bezbjednosti
Vašington je prošlog petka uveo mjere kontrole izvoza, blokirajući pristup modelima Fable 5 i Mythos 5 svim stranim državljanima, bilo u SAD, bilo izvan njih. Kompanija “Anthropic“, koja ih je razvila, morala je za sve korisnike „naglo onemogućiti” pristup obama modelima kako bi se uskladila sa odlukom, što znači da niko trenutno ne može pristupiti modelima.
Ograničenja, a posebno brzina kojom su uvedena, potvrdila su jedan od najgorih evropskih strahova: da bi Sjedinjene Države mogle u svakom trenutku prekinuti pristup svojoj najmoćnijoj tehnologiji. Kao opravdanje navedena je nacionalna bezbjednost.
Za modele Fable 5 i Mythos 5 tvrdi se da imaju dosad neviđene sposobnosti za identifikovanje i iskorištavanje kibernetičkih ranjivosti, što ih čini moćnim hakerskim alatom.
Međutim, nagli prekid pristupa najnaprednijim modelima vještačke inteligencije na svijetu zatekao je evropske i druge zapadne saveznike nespremne, suočivši ih sa konačnom provjerom stvarnosti: pristup američkoj tehnologiji u Trampovoj eri više nije zagarantovan.
Veliko razočaranje u Briselu i udarac na savez Pax Silica
Iz Brisela poručuju kako su mjere za rješavanje ozbiljnih rizika koje donosi sve moćnija vještačka inteligencija opravdane, ali da ne bi smjele diskriminisati pouzdane partnere.
– Mi smo pouzdan partner. Izazivam vas da pronađete pouzdanijeg partnera od Evrope – rekao je Tomas Renije, portparol Evropske komisije za tehnološki suverenitet, prenosi Index.hr.
Raspoloženje u političkim krugovima EU posebno je loše. Američka ograničenja izvoza stigla su baš u trenutku kada se Brisel pripremao da se pridruži savezu Pax Silica, koji Vašington predvodi radi osiguravanja globalnih lanaca snabdijevanja čipovima za vještačku inteligenciju i ključnim mineralima.
Ovaj potez bio je težak udarac za zagovornike bliskih transatlantskih veza, koji žele da zapadne zemlje pokažu jedinstvo pred rivalima poput Kine.
Kontrole izvoza neizbježno će baciti sjenku na raspravu o vještačkoj inteligenciji na samitu G7. Radnom ručku prisustvovaće i izvršni direktor “Anthropica” Dario Amodei, što će američkim saveznicima pružiti rijetku priliku da svoju zabrinutost iznesu direktno Trampu.
Otvorena borba za tehnološki suverenitet
– Moramo uspostaviti američku vještačku inteligenciju kao zlatni standard širom svijeta i osigurati da se naši saveznici oslanjaju na američku tehnologiju – stoji u Akcionom planu za vještačku inteligenciju koji je Trampova administracija objavila u julu 2025. godine.
SAD dominiraju ovim sektorom, na samitu G7 učestvuje pet američkih direktora tehnoloških kompanija, u poređenju sa po jednim iz svake druge zemlje učesnice. Ipak, dugoročnu cijenu ograničenja izvoza na kraju bi mogla platiti upravo američka tehnološka industrija.
– Tehnologija sve više postaje strateško sredstvo. Evropa mora biti sposobna da djeluje pod sopstvenim uslovima – rekao je Renije, nazvavši ovaj događaj dodatnim dokazom da EU mora ojačati svoj tehnološki suverenitet.
Američki predsjednik Donald Tramp već je ranije podstakao agendu tehnološke nezavisnosti EU, uvjeravajući Evropljane u potrebu izgradnje domaćih alternativa i smanjenja strateške zavisnosti od stranih, bilo američkih ili kineskih, dobavljača.
Ostvarenje najgorih evropskih strahova
Onemogućavanjem pristupa svojim najnaprednijim AI modelima ne-Amerikancima, Tramp je možda otišao i korak dalje: dokazao je da Vašington može preko noći isključiti i neprijatelje i saveznike iz tehnologije po svom izboru.
Ovaj je događaj potvrdio jedan od najdugovječnijih strahova Brisela: da američke tehnologije sadrže „mehanizam za isključivanje” koji može po volji onesposobiti ključne sisteme, bilo da se radi o borbenim avionima, finansijskim institucijama ili kritičnoj infrastrukturi.
– Antropikov mehanizam za isključivanje pokazuje da tehnološki suverenitet nikada nije bio apstraktan – rekao je za Juronjuz evroparlamentarac Brando Benifei.
– G7 ne bi smio saveznike zaključavati u konkurentske zavisnosti od vještačke inteligencije. Evropa mora sarađivati sa SAD, Kanadom i demokratskim partnerima, ali sa pozicije snage.
Brisel je već izradio svoju agendu tehnološkog suvereniteta, ali evropske prijestonice daleko su od jedinstva o tome koliko su daleko spremne ići ili koliko su spremne potrošiti da bi se riješile duboko ukorijenjenih zavisnosti. Čini se da je Tramp, još jednom, ojačao evropsku odlučnost dokazavši da „prekidači za gašenje” nisu samo hipotetička prijetnja.
Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.