Prije 26 godina Beograd je bio epicentar događaja koji je promijenio političku istoriju Srbije i tadašnje Savezne Republike Jugoslavije. Desetine hiljada ljudi slile su se 5. oktobra 2000. godine u Beograd, a višegodišnja vlast Slobodana Miloševića počela je da se urušava pred očima javnosti.
Bio je to dan koji je počeo kao masovni protest, a završio se kao kraj jedne političke epohe.
Samo jedanaest dana ranije, 24. septembra, održani su izbori za predsjednika SRJ. Kandidat Demokratske opozicije Srbije Vojislav Koštunica osvojio je, prema konačnim zvaničnim rezultatima, 50,24 odsto glasova, dok je Slobodan Milošević dobio 37,15 odsto.
Problem je nastao kada je Savezna izborna komisija saopštila da nijedan kandidat nije osvojio više od 50 odsto glasova i najavila drugi krug.
Opozicija je odbila takav ishod. Uslijedili su protesti, generalni štrajk i poziv građanima da 5. oktobra dođu u Beograd.
A onda je došao 5. oktobar.
Kolone ljudi iz različitih krajeva Srbije krenule su prema glavnom gradu. Prema tadašnjim izvještajima, u Beogradu se okupilo oko pola miliona ljudi. Protestanti su zahtijevali priznavanje izborne pobjede Vojislava Koštunice i odlazak Miloševića sa vlasti.
Policija je pokušavala da zaustavi kolone, ali se protest širio. Masa je stigla do zgrade Savezne skupštine, a dio demonstranata ušao je u skupštinsku zgradu. Uslijedio je i upad u zgradu Radio-televizije Srbije, gdje je izbio požar.
Ulica je tog dana postala mjesto na kojem se odlučivala politička budućnost zemlje.
Ipak, 5. oktobar nije bio bez žrtava. Aktivistkinja Demokratske stranke Srbije Jasmina Jovanović poginula je nakon pada pod bager, dok je učesnik protesta Momčilo Stakić preminuo od srčanog udara. Više desetina ljudi je povrijeđeno.
Jedan od ključnih trenutaka bio je odnos vojske i policije prema masovnim demonstracijama. Prema kasnijim svjedočenjima i izvještajima, bezbjednosne strukture nisu primijenile silu u razmjerama koje bi omogućile Miloševiću da zadrži vlast.
Dan kasnije, 6. oktobra, Milošević je priznao izborni poraz i povukao se sa funkcije predsjednika SRJ. Vojislav Koštunica položio je zakletvu 7. oktobra.
Time je završena trinaestogodišnja era Slobodana Miloševića na vrhu srpske i jugoslovenske politike.
Ali 5. oktobar ostao je mnogo više od jednog datuma u kalendaru.
Za jedne je predstavljao trenutak kada su građani masovno izašli na ulice i izborili promjenu vlasti. Za druge je ostao simbol burnog i složenog perioda čije su posljedice obilježile Srbiju godinama poslije.
Danas, više od dvije decenije kasnije, 5. oktobar se i dalje pamti kao jedan od najdramatičnijih dana novije političke istorije Srbije.
Dan kada su se ulice Beograda napunile ljudima, kada je vlast koja je djelovala gotovo nedodirljivo počela da se raspada i kada je jedna politička era završena.
5. oktobar 2000. ostao je datum koji je promijenio Srbiju.
Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.