“The Breadwinner” Nore Tvomej (Nora Twomey) je animirani film i ovogodišnji kandidat za nagradu Akademije, baziran na romanu Debore Elis (Deborah Ellis), koji je svoju premijeru doživio na festivalu u Torontu, u septembru 2017. godine.
Film prati djevojčicu Parvanu i njen život u Kabulu, kontrolisanom od strane Talibana. U trenutku kada je njen otac, nastavnik po profesiji, nepravedno uhapšen i zatvoren, porodica ostaje bez posljednjeg muškarca u kući, čime su Parvana i njena porodica osuđeni gotovo na smrt, uzevši u obzir da se u Kabulu žene ne mogu javno kretati bez pratnje muškaraca. Nakon što Parvana, djevojčica jakog, neustrašivog i slobodnog duha i beskrajno bogate mašte, neuspješno pokuša da nabavi hranu za porodicu izgledajući kao djevojčica, ona odlučuje da se preruši u dječaka, pretvarajući se da je Atiš, njihov rođak, čime avantura i počinje.
Tokom istraživanja za potrebe svog novog romana krajem 1990-tih, Elis je intervjuisala djevojke i žene u izbjegličkim kampovima u Pakistanu. U ovoj izvanrednoj adaptaciji za velike ekrane, rediteljka Nora Tvomej i scenaristkinja Anita Doron zadržale su kulturnu autentičnost Elisine knjige, proširujući ga sada avanturizmom. Taj postupak se ogleda u građenju narativa kroz dvije spiralno povezane i isprepletene animacije, protkane folklornim temama koje joj daju izvjesnu magičnost. Teatralnost ovih sekvenci je, samim tim, u oštrom kontrastu sa realističnim svijetom Parvaninog svakodnevnog života. Tako sa jedne strane dobijamo svojevrsnu istoriju Avganistana, čiji su stanovnici, nekada naučnici, filozofi i pripovjedači, uvijek na ivici imperija u konfliktu, a sa druge, narativ Parvanine borbe u okrutnom svijetu rodnog disbalansa, ispričan u maniru bajke.
Producentska kuća koja je iznjedrila film “The Breadwinner” nije toliko poznata u mejnstrim krugovima, iako bi itekako trebala biti. Riječ je o irskom studiju za animaciju i televizijsku produkciju “Cartoon Saloon”, koji, u domenu animacije, trenutno ima savršen rezultat sa tri proizvedena filma i tri nominacije za godišnju nagradu američke prestižne Akademije. Sa filmovima poput “The Secret of Kells” i “Song of the Sea” na njihovom produkcijskom spisku, bilo je jasno da je “Cartoon Saloon” mala, ali značajna kuća u nastajanju. Nora Tvomej, kao jedan od standardnih saradnika ovog studija protekle decenije, zapečatila je ovaj status upravo na temeljima svog posljednjeg djela. Ostajući dosljedna prethodno uspostavljenoj estetici i načinu rada, koji podrazumijeva preplitanje društvenog realizma sa folklornom fantazijom, “Cartoon Saloon” nam je na velike ekrane donio aktuelno, značajno djelo odvažne i oštre animacije, koje ima toliko toga za reći, ne samo o tretmanu žena, nego svih (dobrih) ljudi ovog svijeta.
Mnogo više od puke borbe između prosvetiteljstva i apsolutnog nezanja, ili feminizma, film Nore Tvomej bavi se, prije svega, razotkrivanjem apsurdnosti jednog totalitarnog sistema religioznog ekstremizma. Istovremeno, Tvomej se zalaže za društvo koje bi, sasvim logično, trebalo da živi u korak sa svojim vremenom, u skladu sa kulturnom evolucijom i, shodno tome, jednako logično, da ažurira zakone koje ga uređuju, suptilno nas navodeći i sugerišući da svako društvo pod ekstremnom represijom i pred licem totalne kontrole postaje subverzivno ne bi li tako osiguralo sopstvenu slobodu. Govora. Ponašanja. Izgleda. Izražavanja. I generalno, kulturne raznolikosti, te našeg prava na istu.
Iako je sama radnja smještena simbolično u 2001. godinu, u filmu se događaji vezani za napade na Sjedinjene Američke Države 11. septembra uopšte ne pominju. U suštini, likovi koje Tvomej ovdje pomno prati, malo su zainteresovani za svijet izvan granica njihovog lokalnog konteksta. I sa dobrim razlogom, jer “The Breadwinner” ne prikazuje narod Avganistana kao žrtvu zapadnjačke agresije, iako je to pravac u koji ova priča neizbježno vodi. Tvomej je više zainteresovana za male građanske pobjede, za usamljene gestove nevjerovatne hrabrosti i istrajnosti koji, kada ih posmatramo na mikro nivou, postaju još tragičniji, uzevši u obzir da će svi stanovnici Avganistana biti jednako kažnjeni za djela zločinaca koji ih svojom lošom politikom vode. Neminovno i bez izuzetka. Ipak, nije sve tako crno i mali momenti, poput Parvaninih priča o hrabrom dječaku koji se odvažno suočava sa svojim mnogobrojnim strahovima i bori protiv vjetrenjača da bi prosperitet ponovo vratio u svoje selo, pored toga što nam daju jedan vrlo praktičan komentar na temu brutalnosti realnosti u kojoj živimo i u kojoj smo manjina, one takođe djeluju kao proslava umjetnosti, umjetnosti ovdje shvaćene kao utočišta od svih životnih muka i bijeg u jedan drugi svijet koji je pravljen baš po našoj mjeri.
Ocjena: 5/5
Tekst napisala: Monika Ponjavić
Monika Ponjavić je teoretičar filma, teatrolog, scenski dizajner (scenograf) i zaljubljenik u popularnu kulturu. U slobodno vrijeme sadi baštu, spašava mačke i negoduje.
***ZABRANJENO JE PREUZIMANJE CIJELOG TEKSTA BEZ DOZVOLE REDAKCIJE. TEKST SE MOŽE PREUZETI DJELIMIČNO, UZ NAVOĐENJE IZVORA SA LINKOM NA SAJT SRPSKACAFE. SVAKO DRUGO PREUZIMANJE SMATRAĆE SE ZLOUPOTREBOM I PODLIJEŽE POKRETANJU TUŽBE.***
Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.