“Rana” (eng. The Wound), južnoafrička drama Džona Trengova (John Trengove), svoju premijeru je doživjela prošle godine na Sandensu i od tada bilo ju je gotovo nemoguće pogledati. Čekanje se, međutim, isplatilo.
Priča prati blizak odnos između dva muškarca, Kolanija (Nakhane Toure) i Vidže (Bongile Mantsai), u kontekstu Kosa (Xhosa) naroda i njihovog rituala obrezivanja (Ulwaluko), tradicionalnog za Južnu Afriku. U pitanju je ritual koji simbolično, ali i vrlo doslovno, obilježava trenutak odrastanja, odnosno prelaska jednog muškog tijela iz dječaka u muškarca, i u tom smislu “Rana” je samo jedan u moru drugih takozvanih coming-of-age filmova koji su na male i velike ekrane stigli tokom 2017. godine. Međutim, ono što “Ranu” konkretno odvaja od svih ostalih jeste činjenica da ona nije nužno coming-of-age koji se odnosi isključivo na dječake i mlade muškarce.
Sa druge strane, u pitanju je film koji je izazvao veliku kontroverzu u trenutku kada je nastajao, a i po premijeri, jer priča priču o muškarcima unutar jedne specifične zajednice u Africi, a ispričan je pod rukovodstvom bijelog muškarca koji nije dio njihove kulture. Međutim, Trengovu je pošlo za rukom da, prema predlošku knjige “Muškarac koji nije muškarac” (eng. A Man who is Not a Man), napravi jednostavan, važan i snažan film, čiji je scenario ne samo dobro potkovan nego i odlično izbalansiran.
Pored toga, kontroverza se odnosi i na činjenicu da je kompletna filmska ekipa bila izložena strašnim napadima koji su nastali pod okriljem jednako strašne homofobije, gdje se išlo čak toliko daleko da se glavnom glumcu, Nakaneu Tureu, prijetilo spaljivanjem. Takva reakcija javnosti ni ne iznenađuje, pogotovo ako uzmemo u obzir jedan šablon u ponašanju, simptomatičan, izgleda, za sve zemlje takozvanog “trećeg svijeta”, gdje se javnost u jednoj formaciji čopora, koristeći često netačne ili polovične informacije, koje se prenose od usta do usta, oglašava bez imalo razuma i stida, jer, da su pogledali film koji kritikuju, znali bi da mjesta takvoj vrsti kritike nema. Naprotiv.
Zaplet filma počinje otkrivanjem motivacije njegovog glavnog lika, Kolanija, radnika u lokalnoj fabrici, koji se, pored toga što direktno, kao mentor, učestvuje u ovom obredu, inicijaciji u planinama Istočnog Kejpa, raduje i zbog prilike da ponovo vidi svog ljubavnika Vidžu, oženjenog muškarca i oca. Paralela sa “kontroverznim” filmom Anga Lija (Ang Lee) ovdje je i više nego očigledna, budući da je planina, u oba ova filma, jedino utočište gdje dva muškarca svoju potisnutu seksualnost zaista mogu ispoljiti. Ipak, “Rana” je otišla korak dalje od “Planine Broukbek” (eng. Brokeback Mountain), jer se, pored očiglednih tema seksualnosti, homoseksualnosti i ljubavi, bavi i pitanjem identiteta, zalazeći duboko u kulturu jednog naroda, a sve u cilju preispitivanja običaja i tradicije, kao i njihove spremnosti na promjenu. S tim u vezi, zaplet priče dešava se u trenutku kada Kolani dobija zaduženje da bude mentor Kvandi (Niza Jay Ncoyini), mladiću iz Johanesburga, koji je, kao i Kolani, homoseksualac, što mu, u određenoj mjeri i kontekstu ovog filma, daje šesto čulo u shvatanju prirode odnosa između Kolanija i Vidže.
Sam naziv filma ima višeslojnu metaforičku primjenu koja se uglavnom veže za agoniju i bol uključenu u suzbijanje istine o ličnom identitetu, ovdje o seksualnosti, ali i otkrivanju istog. Rana, kao simbol trajnog emocionalnog bola ovdje stoji rame uz rame uz mušku agresiju, obrede prelaska iz dječaka u muškarca i generalno muški avanturistički duh koji naprosto u teško patrijarhalnim zajednicama ne ide ruku pod ruku sa homoseksualnim opredjeljenjem, koje je često u ovakvim situacijama potiskivano i negirano. U “Rani”, uz vrlo slikovit prikaz tradicionalnog obreda, ova pitanja su dovedena na posve novi nivo.
Iako film govori o jednom svijetu koji nije poznat široj publici, i koji je, pa moglo bi se reći, nama i prilično stran, njegove teme su univerzalne, što ga čini izuzetno dragocjenim. Posebno kada u obzir uzmemo činjenicu da je ovaj film, u svijetu rodne ravnopravnosti gdje se akcenat sve više i više stavlja na žene, odlučio da hrabro priča o tome šta danas znači biti muškarac.
Tekst napisala: Monika Ponjavić
Ocjena: 5/5
Monika Ponjavić je teoretičar filma, teatrolog, scenski dizajner (scenograf) i zaljubljenik u popularnu kulturu. U slobodno vrijeme sadi baštu, spašava mačke i negoduje.
***ZABRANJENO JE PREUZIMANJE CIJELOG TEKSTA BEZ DOZVOLE REDAKCIJE. TEKST SE MOŽE PREUZETI DJELIMIČNO, UZ NAVOĐENJE IZVORA SA LINKOM NA SAJT SRPSKACAFE. SVAKO DRUGO PREUZIMANJE SMATRAĆE SE ZLOUPOTREBOM I PODLIJEŽE POKRETANJU TUŽBE.***
Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.