Beograd danas obilježava 75 godina od oslobođenja u Drugom svjetskom ratu, kada je 20. oktobra 1944. godine okončana 1 287 dana duga njemačka okupacija glavnog grada Jugoslavije.
Beogradska operacija počela je 10, a završila se 22. oktobra, oslobađanjem Zemuna. U zajedničkim borbenim dejstvima učestvovale su jedinice Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije, pod komandom general-lajtanta Peka Dapčevića, i jedinica sovjetske Crvene armije, pod komandom maršala Fjodora Tolbuhina i generala Vladimira Ždanova.
U borbama su aktivno učestvovali i građani, posebno omladinci, uključivanjem u borbene redove jedinica, čuvanjem važnih objekata od uništenja od strane Nijemaca, i pružanjem pomoći građanima.
– Sa naše strane, za oslobođenje Beograda učestvovala je Prva armijska grupa koju su sačinjavali Prvi proleterski korpus i 12. Udarni korpus u čijem sastavu je bilo devet divizija jačine 60 000 boraca – ispričao je Zdenko Duplančić, akter događaja koji je svoj petnaesti rođendan, 18. oktobra 1944, dočekao je u borbama oko Studentskog trga.
Napad na Beograd je počeo 14. oktobra u 16 sati, a već predveče, poslije snažnih dejstava artiljerije, probijen je unutrašnji pojas neprijateljske odbrane i jedinice su produžile ka centru grada. U prva dva dana borbi, veći dio grada bio je oslobođen.
U toku noći 19. na 20. oktobar zauzeti su skoro svi objekti u gradu, a njemačke snage su se držale još samo na Kalemegdanu, Terazijama oko Palate “Albanija”, oko Glavne željeznicke stanice i kod Savskog mosta.
– Konačno, 20. oktobra 1944. godine poslije snažne artiljerijske pripreme zauzet je Kalemegdan, slomljen otpor na Čukarici i kod Savskog mosta i Beograd je oko 11 sati bio oslobođen – dodao je Duplančić.
Borbe za oslobađanje Beograda bile su prvo vatreno krštenje danas 93-ogodišnjem Ljubiši Antonijeviću, koji je u treću krajišku brigadu Prve proleterske divizije stupio dva dana pre oslobođenja Beograda i sedam dana poslije svog 17. rođendana.
Kaže da nikada neće zaboraviti žestoke okršaje na Dorćolu, u kojima su mu poginula 52 druga. Ujutru su, sjeća se, izvršili posljednji juriš na Kalemegdan i tu iznijeli zastavu pobjede na Dizdarevu kulu.
– Zastava je, bila crvena, proleterska, poput one na Rajstagu, samo manja. Mahali smo zastavom pet, šest minuta i u tom trenutku nismo ni bili svjesni šta radimo, ali smo htjeli da pokažemo da smo oslobodili Kalemegdan – prisjetio se veteran Beogradske operacije.
Tada nije znao, kaže, da je baš na tom mjestu u borbi za odbranu Beograda od Austrugarske vojske 6. na 7. Oktobar 1915. godine izginuo cijeli bataljon slavnog majora Dragutina Gavrilovića:
– Tako da smo mi, ne znajući za to, praktično bili osvetnici toga bataljona. Na taj način sam odao poštu i svom dedi koji je poginuo 1915. godine na Kolubari.U sedmodn
evnim borbama za oslobođenje Beograda poginulo je 2 953 boraca Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije i 976 pripadnika Crvene armije.
Njemačke snage imale su 15 000 poginulih i 9 000 zarobljenih vojnika. U borbama je uništeno je ili zaplenjeno gotovo svo neprijateljsko teško naoružanje, oprema i tehnika.
Združene snage jedinica NOVJ i Crvene armije nanijele su, tokom cijele Beogradske operacije, težak poraz njemačkim snagama, oslobodivši Beograd i veći dio Srbije.
Tanjug
Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.