Srbija obilježava Dan državnosti – u znak sjećanja na 15. februar 1804. godine, kada je podignut Prvi srpski ustanak i Sretenje 1835. godine, kada je donijet Sretenjski ustav.
U Srbiji će Dan državnosti biti obilježen polaganjem vijenaca i odavanjem počasti na više lokacija, a tradicionalno i kod spomenika Voždu Karađorđu u Orašcu.
Predsjednik Srbije Aleksandar Vučić prisustvovaće u Kragujevcu Sretenjskoj akademiji Knežev zapis povodom obilježavanja Dana državnosti.
Akademija počinje u 9.00 časova u Staroj skupštini u Kragujevcu.
Predsjednik Srbije će uručiti odlikovanja zaslužnim pojedincima i institucijama povodom Dana državnosti Srbije. Ceremonija uručenja odlikovanja biće organizovana u 12.00 časova u zgradi Generalnog sekretarijata predsjednika Republike. Ceremoniji će prisustvovati i predsjednik Republike Srpske Milorad Dodik.
Kako je saopšteno iz Ministarstva za rad zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja Srbije, sa početkom u osam sati biće održana ceremonija polaganja vijenaca i odavanja počasti na grobu Neznanog junaka na Avali, a predvodiće je izaslanik predsjednika Republike Srbije, ministar za rad zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja Nikola Selaković.
Kod spomenika Voždu Karađorđu u Orašcu u 11 sati će početi ceremonija polaganja vijenaca i odavanja počasti koju će predvoditi predsjednik Narodne Skupštine Srbije Vladimir Orlić, u prisustvu predsjednika Narodne Skupštine Republike Srpske Nenada Stevandića.
Sa početkom u 14 sati, biće održana ceremonija polaganja vijenaca i odavanja počasti u crkvi Svetog Đorđa na Oplencu, u Zadužbini kralja Petra Prvog, a predvodiće je predsjednica Vlade Srbije Ana Brnabić, u prisustvu predsjednika Vlade Republike Srpske Radovana Viškovića.
Sretenje
Sretenje je jedan od najbitnijih događaja u političkom, kulturnom i istorijskom kalendaru Srbije, jer, pored toga što je Dan državnosti, on je i Dan ustavnosti Srbije, kao i dan sjećanja na početak Srpske revolucije, odnosno Prvog srpskog ustanka.
Prvi srpski ustanak podignut 1804. godine u Orašcu je početak srpske borbe za oslobođenje od Turaka, odnosno predstavlja rađanje srpske moderne države u 19. vijeku.
Ovaj ustanak je bio ustanak Srba u Beogradskom pašaluku i okolnih šest nahija protiv Turaka u periodu od 14. februara 1804. do 7. oktobra 1813. godine. Sječa knezova prethodila je odluci o podizanju ustanka, koji je počeo kao lokalna pobuna protiv dahija, a prerastao u prvu fazu srpske revolucije.
Prvi srpski ustanak zahvatio je najpre krajeve zapadno od Kolubare, Šumadiju i Pomoravlje, a čitav Beogradski pašaluk oslobođen je 1807. godine, ali je sudbinu ustanka odredio ishod Rusko-turskog rata, pošto su Rusija i Turska potpisale mir u Bukureštu 1812. godine.
Prepuštanje Srbije bilo je plod činjenice da je počinjao Napoleonov pohod na Rusiju.
Prema riječima njemačkog istoričara Leopolda Rankea, Karađorđevom bunom započela je Srpska revolucija, okončana uspješnim diplomatskim dostignućima Miloša Obrenovića, decenijama potom.
Ustanici predvođeni voždom Karađorđem Petrovićem uspjeli su da u značajnom vremenskom intervalu oslobode pašaluk, a ovaj ustanak je prethodio Drugom srpskom ustanku 1815, koji je na kraju doveo do stvaranja moderne Srbije.
Tokom Prvog srpskog ustanka (1804-1813), u sklopu obnove srpske državnosti, Karađorđe je, između ostalog, ustrojio i niz važnih institucija, poput Velike škole, dalekog začetka današnjeg Univerziteta u Beogradu.
Istog datuma, 15. februara 1835. godine u Kragujevcu donesen je jedan od najdemokratskijih i najliberalnijih ustava tog doba koji je, iako je potrajao svega 58 dana, ostavio veliki istorijski trag.
Prvi Ustav Kneževine Srbije, poznat kao Sretenjski sadržao je ustavne odredbe oblikovane po uzoru na ustave Francuske i Belgije.
Učeni Srbin iz Austrije Dimitrije Davidović tvorac je Ustava koji je donesen, između ostalog, da bi se ograničio apsolutizam kneza Miloša Obrenovića.
Prvi ustav Srbije, jedan od najmodernijih, najdemokratskijih i najliberalnijih ustava svog doba, ukinuo je u Srbiji feudalizam, među prvima u Evropi, i ujedno je predstavljao najistočniji odbljesak Francuske revolucije.
Sretenjski ustav je izglasan tokom najvažnijeg skupštinskog zasjedanja za vrijeme vladavine Miloša Obrenovića u Kragujevcu, na ledini pored kneževe crkve, a njemu je prethodila duga i mukotrpna ustanička borba sa Turcima.
Sretenjska skupština okupila je 2.400 narodnih predstavnika iz cijele Srbije, a donošenju Ustava, koji je izglasan drugog dana zasjedanja, 15. februara, prisustvovalo je oko 10.000 znatiželjnika, uglavnom šumadijskih seljaka.
Nisu izostali ni predstavnici velikih sila, zainteresovani za ishod događaja koji će obilježiti državotvornu istoriju Srbije.
Sretenjski ustav ukinut je pod pritiscima velikih sila tog vremena – Turske, Austrije i Rusije, a njegov tvorac Dimitrije Davidović bio je istjeran iz službe.
Dan državnosti Srbije se slavio do nastanka Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, nakon čega je ukinut.
Zato je Skupština Srbije 10. jula 2001. godine odlučila da Sretenje bude Dan državnosti. U Srbiji se Dan državnosti obilježava neradno 15. i 16. februara.
Poslije Drugog svjetskog rata, od 1945. godine, u potpuno promijenjenim okolnostima, Srbija je u sastavu federalne Jugoslavije četiri puta usvajala najviši zakonodavni akt, a aktuelni je usvojen 30. oktobra 2006. godine.
Posljednje promjene Ustava su se desile iz oblasti pravosuđa koje su građani izglasali na referendumu održanom 16. januara 2022. godine.
Sretenje je i veliki vjerski praznik koji Srpska pravoslavna crkva slavi 15. februara kao Sretenje Gospodnje, dan kada je Bogorodica prvi put uvela u hram novorođenog Hrista da ga posveti Bogu i da sebe očisti.
Vjerovanja
U narodu postoji vjerovanje da se na Sretenje sreću zima i ljeto, pa ako tada osvane sunčan dan, a medvjedi uplašeni od sopstvene sjenke vrate se u zimski san, vjeruje se da će zima potrajati još šest nedelja.
Jedan od običaja je i da se na Sretenje Gospodnje obavezno pale svijeće, jer se vjeruje da plamen svijeće kuću štiti od groma i drugih nesreća, ali i da ima čarobnu moć.
Najzanimljivije od sretenjskih vjerovanja jeste da mlade djevojke treba da paze na taj dan koga će prvo ujutru sresti, jer će im mladoženja baš takav biti po izgledu i karakteru.
RTS/SRNA
Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.