Foto: Wikipedia
EX YU

Prije 150 godina dinar je postao zvanična moneta Srbije


Zakonom o kovanju srebrne monete, prije 150 godina, 12. decembra 1873. dinar je u Srbiji postao zvanična novčana jedinica.

Naziv dinar izvorno je rimski, latinski. Prvobitno, bila je to srebrna kovanica, koja se pojavila negdje sredinom 3. vijeka prije nove ere. Latinsko značenje (denarius, denarii) bilo je desetica.

Novac tog naziva kovan je u Rimskom carstvu tokom punih 500 godina. Ta riječ je postala i sinonim za novac uopšte. Odatle, termin je u nešto izmijenjenom obliku prihvaćen među Grcima, kao dinarion, a potom među Arapima. Zlatni dinar kovan je u Damasku, počev od 696. godine, po uzoru na vizantijske zlatnike, znane kao soludus. Od tada korišćen je termin dinar.

Odatle, naziv kovanice dinar, izvorno evropski, posredno se vraća na stari kontinent, paralelno sa ekspanzijom Arabljana širom Mediterana.

Sponzorisano

Vijekovima potom, zlatnik dinar, upravo poput vizantijskog solidusa, biće, kao pojam valjane monete, široko korišćen paralelno sa drugim kovanicama, stotinama godina. Vladari tadašnje Evrope, u ranom srednjem vijeku, nisu ni kovali zlatnike. Vrhunac vrijednosti za njihove mogućnosti bile su srebrne kovanice.

Treba imati u vidu da je široko povjerenje koje je arabljanski dinar uživao, taman poput vizantijskog solidusa, dolazilo od činjenice da mu vrijednost nije narušavana slabijim sastavom kovanica. Ovo je inače sa drugim monetama koje su kovali najrazličitiji vladari i moćnici, gradovi, bilo, prije ili kasnije, uobičajeno ponašanje.

Među Srbima, naziv dinar pojavljuje se, koliko se zna, 1214. godine. Dakle u vrijeme vladavine Stefana Prvovjenčanog (1196–1227) prvog kralja dinastije Nemanjić.

U Srbiji kovanica pod nazivom dinar, postojaće vijekovima, do kraja postojanja srednjovjekovne srpske države, odnosno pada despotovine 1459. godine. Kovana je od srebra.

Na prostoru novovijekovne, obnovljene Srbije, tokom 19. vijeka, u opticaju je bio niz moneta, i turskih i evropskih. Bilo je to, iz današnjeg ugla, nepojmljivo stanje. Na maloj teritoriji u opticaju su bile desetine moneta različitog porijekla. Mjenjača novca bilo je posvuda. Slična je situacija bila sa sistemima mjera. Nije to bila jedinstvena situacija, tako je bilo i drugdje. Standardizacije su postupno izvedene tokom 19. vijeka.

Koliko se zna, do 1869, na prostoru Kneževine Srbije bile su u opticaju čak 43 vrste novca. Obračunska valuta je bio groš, mada je i tu bilo razlika. Srbi su tako nazivali tursku monetu vrijednosti 40 para. Odnosi valuta određivani su o Đurđevdanu i o Mitrovdanu. Najčešće su bile austrijske kovanice, zlatni dukat, srebrni talir, forinta, cvancik.

Zbog haosa na polju finansija, koji je svakom bio očigledan, knjaz Mihailo januara 1868. šalje ministra finansija Kostu Cukića u carski Beč, kako bi utanačio kovanje srpske monete.

Prva formalna odluka u tom smislu donesena je marta 1868. Turska je međutim bila protivna, insistirajući da vazalna Srbija nema pravo na sopstvenu valutu. U Beču su ipak izrađenje kovanice u apoenima od 1, 5 i 10 para.

Postojala je namjera pristupanja Kneževine Srbije Novčanoj konvenciji koju su u Parizu decembra 1865. potpisale Francuska, Belgija, Italija i Švajcarska. Bila je to standardizacija Latinske finansijske unije, zone franka, koja je bila na snazi do 1926. Tada je u Srbiji prihvaćen i decimalni finansijski model.

Iako je Srbija u više navrata nastojala u tom pravcu 1874, 1879, 1890, zvanični Pariz je to odbio. Postojao je problem finoće kovanih apoena, a naglašavano je da ne postoji povjerenje u druge kovnice osim pariske.

Konačno, odlučeno je da se, po uzoru na naziv kovanica srednjovjekovne Srbije, uvede moneta pod nazivom dinar. Zvanično to je učinjeno 12. decembra 1873. (po starom, onda zvaničnom julijanskom kalendaru, 30. novembra).

Čedomilj Mijatović (1842 – 1932) tada ministar finansija, ekonomski stručnjak, literata, diplomata, radio je tada na tom planu, po nalogu vlade, odnosno kneza Milana Obrenovića. Mijatović je pripremio prijedlog Zakona o kovanju moneta koji je konačno podnijet Skupštini.

Tokom zasjedanja narodni poslanici vodili su polemiku o nazivu monete. Bilo je raznih prijedloga, osim dinara, predlagano je ime franak, kao i razni drugi domišljati nazivi, poput srbljak stoparac, stopar, petgrošić.

Konačno, usvojen je Zakon o kovanju srpske srebrne monete. Predviđene su kovanice u apoenima od pet, dva, jedan i pola dinara. Iako je zakon odredio izradu šest miliona dinara, to nije realizovano. Izrađeno je ukupno 3,6 miliona. Već tada je planirano i utemeljenje emisonog zavoda Srbije.

Tako su u državnoj kovnici Austrijskog carstva u Beču 1875. godine, iskovane monete koje je predviđao usvojeni zakon. Na njima se nalazio lik knjaza, potonjeg kralja Milana, sa natpisom “Milan M. Obrenović IV knjaz srpski”. Sa duge strane stajala je nominalna vrijednost apoena.

Pošto je Srbija, u skladu sa odlukama Bečkog kongresa 1878. i fomalno postala međunarodno suverena država, donesen je, 10. decembra, Zakon o srpskom narodnom novcu.

Prvi zlatnici u Srbiji 19. vijeka iskovani su 1879. Bili su to apoeni od 20 dinara. Na njima se takođe nalazio lik vladara i natpis “Milan M. Obrenović IV knjaz srpski”.

Poznati “milandori”, zlatnici u apoenima od 10 i 20 dinara iskovani su povodom proglašenja Srbije za kraljevinu februara/marta 1882.

Privilegovana Narodna banka Kraljevine Srbije utemeljena je jula 1884. godine. Stručna pomoć zatražena je, i dobijena, od Belgije. Tako je konačno utemeljen emisioni zavod Srbije. Tada je emitovana prva srpska papirna novčanica, vrijednosti 100 dinara.

Do tada u opticaju su bile isključivo kovanice. Bila je identične vrijednosti sa francuskim, odnosno belgijskim i švajcarskim frankom.

Natpis na njoj bio je na srpskom i francuskom. Vrijednost joj je očuvana decenijama. Tokom Prvog svjetskog rata mijenjana je za 88 francuskih franaka. Iz opticaja je isključena februara 1921. godine.

RTRS/Tanjug

Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.


Možda vas zanima

Dječak (8) nestao u Hrvatskoj

SB

Pronađena djevojčica koja je nestala u Beogradu

SB

Milanović: Hrvatska na protivustavan način bila kosponzor rezolucije

SB

Govor Vučića za kraj sjednice GS UN: Htjeli su da stave žig na naše čelo i nisu uspjeli

DB

Vučić ogrnut srpskom trobojkom: Ponosan na Srbiju! (FOTO)

DB

Brnabić razgovarala sa Stevandićem i poručila da će se srpski narod držati zajedno

SB

Predaj komentar

Komentari odražavaju stavove njihovih autora, ne i stavove portala srpskacafe.com. Molimo sve korisnike da se suzdrže od vrijeđanja, psovanja i vulgarnog izražavanja. Zadržavamo pravo da obrišemo komentar bez prethodne najave i objašnjenja.

Ova stranica koristi kolačiće kako bi osigurali bolje korisničko iskustvo. Nastavkom korištenja pretpostavićemo da ste saglasni sa primanjem kolačića. Prihvati Pročitaj više