Od petnaestak minuta do 48 dana štrajka glađu – toliko su srpski političari koji bi se odlučili na ovaj vid djelovanja bili istrajni u borbi za ideale i svoja prava u proteklih 40 godina.
Osim zdravstvenih razloga, ispostavlja se da – koliko su vjerovali u ispravnost svojih postupaka, toliko su bili uporniji u tome da primjene ovaj vid djelovanja. Najnoviji primjer da je jedan političar štrajkovao glađu jeste odluka bivšeg ministra građevinarstva, saobraćaja i infrastrukture Gorana Vesića da se na ovaj način bori protiv rješenja suda da mu odredi pritvor. Vesiću je potom ukinut pritvor, ali zvanično ne zbog štrajka. I dok je lider Srpske radikalne stranke Vojislav Šešelj čak tri puta odbijao da jede, čime je ozbiljno narušio svoje zdravlje i ugrožavao svoj život, dotle su neki drugi iz današnje opozicije od ovog načina borbe odustajali poslije nekoliko minuta, poput Miroslava Aleksića, koji je kao razlog za prekid štrajka naveo vjerske razloge.
Ovom metodu političke borbe, koji je u poslednjih 40 godina već prerastao u „tradiciju” pribjegavali su pripadnici i vlasti i opozicije, ali je takav korak najčešće ostajao bez rezultata. U modernoj srpskoj istoriji štrajkovali su glađu Vuk i Danica Drašković, Vojislav Šešelj, Tomislav Nikolić, Boško Obradović, Marinika Tepić i, skoro u svim slučajevima, prekidali su ga prije nego što su svi njihovi uslovi bili ispunjeni.
Ovakav vid političkog protesta u Srbiji nije neuobičajen, ali je svim štrajkovima glađu dosad bilo zajedničko da nijedan nije sproveden do kraja. To se može kategorisati kao ekstremno sredstvo političke borbe, ali toliko puta smo ga imali da je već pomalo obesmišljen. Poslije nekoliko dana bez hrane oni su brzo napuštani i ni vlast, ali ni opozicija, ih najčešće ne posmatraju kao ozbiljnu političku prijetnju. Štrajk glađu kao metod političke borbe neki nazivaju „očajničkim potezom”, a za druge je pak „mala cijena u borbi za ideale”. A idealista je nekada bilo mnogo na srpskoj političkoj sceni, pa je tako jedan broj poznatih političara bio spreman da se žrtvuje do posljednjeg zalogaja.
Rekorder po dužini gladovanja je Vojislav Šešelj koji je „u cugu” bez hrane i vode, za 22 mjeseca robijanja, izdržao čak 48 dana u zatvoru u Sarajevu. Poslije toga je osam dana štrajkovao glađu i u ozloglašenom zatvoru u Zenici 1984. godine, od kojih je šest proveo u samici. Na sebi svojstven način je tako potvrdio izreku „da treba imati želudac za politiku”. Posljedica tog postupka je da je izgubio 16 kilograma i „zaradio” tuberkulozu bubrega.
– Ako imate neki ideal kojim se rukovodite u životu, vredno je žrtve. Ne kajem se i opet bih isto postupio – rekao je za „Politiku“ Vojislav Šešelj.
Da je riječ o osobi koja ne bježi od ovog vida borbe za svoju istinu, svjedoči i to što je za drugi najduži štrajk glađu na političkoj sceni zaslužan upravo lider Srpske radikalne stranke. Ovaj štrajk, njegov treći, Šešelj je započeo 11. novembra 2006. godine u Hagu. On je tada odbijao da uzima hranu da bi ubijedio sud za ratne zločine u Hagu da može da se brani sam. Šešeljev štrajk je trajao 27 dana, a prekinuo ga je nakon što je upoznat sa odlukom Žalbenog vijeća da će mu vratiti pravo da se brani sam, kao i zbog toga što se Sekretarijat suda obavezao da će uvažiti mnoge od njegovih zahtjeva kako bi mu bila olakšana priprema odbrane. I to je vjerovatno bila jedina jasna pobjeda izvojevana „praznog stomaka”.
Opozicioni lideri devedesetih najavljivali su štrajk glađu i tome je pribjegao tadašnji lider Srpskog pokreta obnove Vuk Drašković zbog hapšenja i kome se u tome pridružila i njegova žena Danica. Poslanička grupa SPO-a stupila je u štrajk u prostorijama Skupštine Srbije 9. marta 1991, poslije hapšenja Draškovića, a njima su se pridružili i poslanici iz opozicionih klubova. Poslije hapšenja i prebijanja Vuka i Danice Drašković juna 1993, lider SPO-a je u zatvoru 1. jula stupio u štrajk glađu, kako je isticano, do smrti, o kome je obavestio svoju stranku, domaću i svjetsku javnost tajno napisanim pismom.
U zatvoru ga je posjetio Dobrica Ćosić, u namjeri da ga odvrati od štrajka. Tadašnji portparol Socijalističke partije Srbije Ivica Dačić je dao izjavu da bračni par Drašković ima bolju medicinsku njegu od ostatka stanovništva u Srbiji. U znak solidarnosti sa bračnim parom Drašković štrajkovali su poslanici SPO-a, a tadašnji radikal Tomislav Nikolić je predložio isključenje direktnog prenosa. Grupa poslanika SPO-a je potom počela štrajk glađu kod spomenika knezu Mihailu „na Trgu slobode, kod časnoga Knjaza”. Da li zbog lošeg iskustva sa štrajkom glađu, mediji su navodili da je upravo Vuk Drašković uspio da ubijedi Zorana Đinđića da započne štrajk glađu 1996. godine, koji je to htio da uradi u znak protesta zbog nepriznavanja rezultata lokalnih izbora.
U nešto novijoj istoriji, jedan od najpropraćenijih štrajkova glađu i žeđu sproveo je u djelo tadašnji lider opozicije i predsjednik SNS-a Tomislav Nikolić koji je u to stupio 16. aprila 2011, tražeći od vlasti da zakažu vanredne parlamentarne izbore. Štrajk žeđu je prekinuo nakon pet, a glađu nakon osam dana, nakon čega se pričestio na jutarnjoj liturgiji u Sabornoj crkvi. Nikolić je svoj potez ipak nazvao „ličnim i hrišćanskim činom”. Za vrijeme protesta posjetio ga je patrijarh Irinej, koji je ga je ubijedio da prekine štrajk žeđu.
Iz današnje perspektive, trebalo bi podsjetiti i na komentare tadašnjeg zamjenika predsjednika DS-a Dragana Đilasa na Nikolićev štrajk. Đilas je rekao da je odluka Nikolića da stupi u štrajk glađu, zahtjevajući raspisivanje izbora, politički čin i da takav „politički zahtev ne može biti prihvaćen”. Založio se da se Nikoliću pruži adekvatna pomoć i dodao da u vezi sa tim njegovim potezom ne treba da se pravi „cirkus i pozorišna predstava”. Poručio je da naprednjaci moraju odustati od načina borbe koji je preduzeo Nikolić i kritikovao njegove najbliže saradnike da su bili dužni da ga odgovore od štrajka glađu i žeđu, a ne da ga podrže. Aleksandar Vučić je uzvratio Đilasu porukom da se radi o „bezumnoj kampanji” protiv Nikolića, koja će ući u „istoriju beščašća” i da lične i političke uvrede protiv lidera naprednjaka „vređaju zdrav razum”.
Nekoliko godina se predstavnici i vlasti i opozicije nisu usuđivali da pribjegnu ovom metodu političke borbe, ali je prijetilo da do toga dođe u aprilu 2019. godine, kada su tadašnji ministar odbrane Aleksandar Vulin, zamjenik gradonačelnika Beograda Goran Vesić, kao i jedan broj političara iz vladajuće koalicije najavili štrajk glađu zbog djelovanja opozicije. Poručivali su da na taj način žele da ukažu na nasilje koje su sprovodili Boško Obradović, Dragan Đilas i Vuk Jeremić, ali su od ovog poduhvata odustali posle razgovora sa predsjednikom Srbije Aleksandrom Vučićem.
Nekoliko mjeseci kasnije je nezavisni poslanik Miladin Ševarlić 2019. odlučio da štrajkuje glađu jer, kako je naveo, „nije u mogućnosti da pokrene skupštinsku raspravu o povredama teritorijalnog integriteta i suvereniteta Srbije i nepoštovanju Rezolucije SB 1244 o Kosovu i Metohiji”. Njemu se u štrajku pridružio na stepenicama Skupštine Srbije lider Dveri Boško Obradović, kao i njegov stranački kolega Ivan Kostić, koji ga je zamijenio na stranačkoj funkciji. Vrlo brzo u štrajku glađu su im se priključili i poslanici SNS-a Aleksandar Martinović i Sandra Božić, zatraživši da tužilaštvo pokrene postupak protiv osoba koje su učestvovale u neredima tokom skupa koji su ispred tog zdanja organizovale Dveri.
Ipak, najpoznatiji po vremenu trajanja štrajka glađu je Miroslav Aleksić, koji je „gladovao” svega petnaestak minuta. To se desilo upravo kada je potpredsjednica Stranke slobode i pravde Marinika Tepić objelodanila da su oni stupili u ovaj vid borbe. Aleksić je potom rekao da od toga nema ništa, iz prostog razloga što on posti. Kasnije je objasnio da njemu „vera zabranjuje da čini nešto što se tumači kao svesno narušavanje zdravlja sa potencijalno smrtnim ishodom”.
Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.