Dok poslednji tankeri iz Perzijskog zaliva pristižu u evropske luke, kontinent se suočava sa brutalnim scenarijem: prekid energetskih tokova prijeti da baci ekonomiju na koljena, uz rast cijena hrane i povratak rekordne inflacije.
Njemački kancelar Fridrih Merc upozorava da bi udar mogao biti težak poput pandemije, dok zatvaranje Hormuškog moreuza ostavlja Evropu bez ključnih derivata.
Merc: Teret jednak onom tokom pandemije
Ako se rat oduži, opterećenje za evropsku ekonomiju moglo bi biti “jednako teško kao tokom pandemije COVID-19 ili na početku rata u Ukrajini”, izjavio je njemački kancelar Fridrih Merc (Friedrich Merz).
Italijanski ministar odbrane Gvido Krosetoupozorio je da ga informacije o ratu “ne ostavljaju da spava”, dok je predsjednica Evropske centralne banke Kristin Lagard naglasila da bi sukob mogao trajati godinama i imati posljedice “veće nego što trenutno možemo zamisliti”.
Ormuski moreuz pod ključem
Oko 20 odsto svjetske nafte i plina prolazi kroz Ormuski moreuz, koji je Iran zatvorio uz prijetnje napadima na brodove bez dozvole Teherana.
Američki predsjednik Donald Tramp poručio je državama pogođenim nestašicom goriva da će “morati same izboriti pristup nafti”.
Nafta i plin ključni su ne samo za transport i grijanje već i za cijeli industrijski lanac – od proizvodnje hrane i plastike do hemijske industrije i poljoprivrede.
Zatvaranje moreuza dodatno utiče i na druge resurse poput đubriva i helijuma, važnog za proizvodnju mikročipova, piše Politico.
Ozbiljnije nego sedamdesetih godina
Za sada se posljedice najviše osjećaju kroz rast cijena goriva, ali stručnjaci upozoravaju da je ovo tek početak.
Situacija je ozbiljnija nego tokom naftne krize 1970-ih ili energetske krize nakon ruske invazije na Ukrajinu 2022. godine, jer sada istovremeno trpe svi energenti.
Evropa se u početku nadala da će izbjeći nestašice zahvaljujući raznovrsnim izvorima snabdijevanja, uključujući SAD, Norvešku, Azerbejdžan i Alžir. Međutim, kako rat ulazi u petu sedmicu, ti optimistični scenariji blijede.
Azijske zemlje, koje su u velikoj mjeri ovisne o energentima iz Zaljeva, počele su nuditi veće cijene, preusmjeravajući isporuke prema sebi i ostavljajući Evropu u nepovoljnijem položaju.
Avionsko gorivo već duplo skuplje
Poseban problem predstavlja činjenica da EU, iako malo uvozi sirovu naftu iz Zaljeva, više od 40 odsto prerađenih naftnih derivata, poput dizela i avionskog goriva, dobija upravo iz te regije. Ako zatvaranje potraje, alternative su vrlo ograničene.
Već sada su vidljivi prvi efekti: cijene goriva rastu, a avionsko gorivo u Evropi je više nego udvostručeno.
Aviokompanije su primorane povećavati cijene karata, a neke razmatraju i smanjenje broja letova. Industrija takođe trpi snažan udar, a posebno su pogođeni hemijski i čelični sektor.
Sve to vodi prema opasnom scenariju stagflacije – kombinaciji sporog ekonomskog rasta i visoke inflacije. Evropska komisija procjenjuje da bi rast ekonomije mogao pasti na oko jedan odsto, dok bi inflacija ponovo mogla rasti, što bi dovelo i do povećanja kamatnih stopa.
Čak i ako bi rat odmah završio, stručnjaci upozoravaju da bi oporavak trajao najmanje godinu dana. Evropa sada ima svega nekoliko sedmica da se pripremi za udar koji bi mogao dugoročno promijeniti njen ekonomski pejzaž.
Agencije
Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.