Najnoviji finansijski izvještaji preduzeća za izgradnju i održavanje puteva otkrili su nesvakidašnju anomaliju na domaćem tržištu: dok se realni sektor bori sa krizom, a građani sa poskupljenjima, privatne putarske firme kroz javne nabavke ostvaruju višemilionsku dobit i profitne marže koje dostižu nevjerovatnih 86 odsto.
Ova pojava se najbolje vidi na drastičnom primjeru firme “MG Mind” iz Mrkonjić Grada. Ovo preduzeće je ostvarilo fantastičan čist profit od 109,8 miliona KM, iako im je ukupan godišnji prihod iznosio 183,9 miliona maraka. To praktično znači da je čista zarada ove kompanije iznosila skoro 60 odsto ukupnog prihoda.
Profitne marže preko 86 odsto
Pored preduzeća “MG Mind”, čiji čist profit iznosi tačno 59,70% ukupnog prihoda, finansijski šablon po kojem se milioni maraka iz budžeta direktno pretvaraju u privatnu dobit još je radikalniji kod banjalučke firme “Ban gradnja”.
Ovo preduzeće je prošle godine prihodovalo 13,4 miliona maraka, a kao čistu dobit uknjižilo je čak 11,6 miliona KM. Matematički gledano, profitna marža ove firme iznosi nezapamćenih 86,56%, piše Srpskainfo.
Pogledajmo hronologiju poslovanja ovog banjalučkog preduzeća koja godinama privlači pažnju javnosti:
- 2023. godina: Prihod 11,1 milion KM — Dobit 4,8 miliona KM (Profitna marža 43,24%)
- 2024. godina: Prihod 14,9 miliona KM — Dobit 12,5 miliona KM (Profitna marža 83,89%)
- Posljednja godina: Prihod 13,4 miliona KM — Dobit 11,6 miliona KM (Profitna marža 86,56%)
Podijeljeno tržište i nedostatak konkurencije
Kako je uopšte moguće da privatne firme koje izvode javne radove ostvaruju ovakve astronomske profite, dok su javna preduzeća uglavnom gubitaši? Poznati ekonomista Zoran Pavlović objašnjava da javna preduzeća koja bi trebala da rade taj posao više ne postoje ili su prosto prestala time da se bave.
–U transakcijama i ugovorima sa privatnim firmama uvijek se može naći dovoljno prostora za stimulaciju i motivaciju partnera koji su investitori, bilo da su u pitanju stranke ili pojedinci.
Putarske firme mogu da definišu cijenu koju god hoće jer se na tendere, po definiciji, niko drugi ne javlja. Tržišta su praktično podijeljena, pa se za realizaciju posla obično prijavi samo jedna firma.
Oko toga onda nema konkurencije, a čim nema konkurencije, otvara se prostor za duvanje cijena, tako da je to objektivna situacija – upozorava Zoran Pavlović za Srpskainfo.
On naglašava da građevinski sektor nigdje u svijetu ne trpi ovakve margine i da je situacija u kojoj firma na 183 miliona prihoda ostvari 109 miliona dobiti – potpuno nenormalna.
– Obično dobit iznosi između 10-15%, ako je ekstra neka situacija pa i 20%, ali sve preko toga je praktično profit koji je prevelik u odnosu na aktivnost.
Da je to IT sektor pa da je napravio neke velike iskorake u aplikacijama, to bi bilo razumljivo, ali graditi puteve – to očigledno ukazuje na preskupe radove na kojima se jako zarađuje, a jasno je zbog čega i na koji način se onda to praktično raspoređuje – navodi Pavlović.
Potrebne hitne izmjene u poreskom sistemu
Pavlović smatra da ključni problem leži u hroničnoj pasivnosti nadležnih institucija, prvenstveno Poreske uprave, ali i u nakaradnom poreskom sistemu koji ide na ruku isključivo bogatim pojedincima, dok socijalna politika ne postoji. Kao jasan primjer dobre prakse i državne intervencije, on navodi potez iz susjedstva.
– Imamo primjer Mađarske u kojoj je premijer Viktor Orban, kada je vidio da finansijski sektor zarađuje enormne pare zbog visokih provizija, odredio 50% poreza na finansijski sektor.
Time je vratio dio para u budžet da bi to moglo pomoći ljudima u smislu da možda služi i za druge potrebe, a ne samo za bogate pojedine firme – objašnjava ekonomista.
On zaključuje da trenutna poreska politika u BiH, kao i u Republici Srpskoj, nije dobra jer iznosi ravnih 10% za sve, bez ikakve progresivne stope oporezivanja.
Ista situacija je i sa porezom na dodatu vrijednost (PDV), koji je potpuno identičan bez obzira na to da li građani kupuju osnovne lijekove za liječenje ili se kupuje najskuplji skupocjeni automobil, što jasno pokazuje da država uopšte ne vodi adekvatnu fiskalnu i socijalnu politiku.
Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.