Tržište energenata nalazi se pod ogromnim pritiskom zbog novih geopolitičkih potresa, pa su tako napetosti i pregovori između Sjedinjenih Američkih Država i Irana ponovo pogurali cijenu nafte tipa Brent iznad psihološke granice od 100 dolara po barelu.
Stručnjaci upozoravaju da bi eventualna eskalacija situacije na ključnim pomorskim rutama mogla izazvati nezapamćen skok cijena i ozbiljne poremećaje u snabdijevanju na globalnom nivou.
Sukobi i pregovori između Sjedinjenih Američkih Država i Irana ponovo su podigli cijenu nafte tipa Brent iznad 100 dolara po barelu, uz prijetnju dodatnog rasta u slučaju eskalacije oko Ormuskog moreuza, koji se nalazi između Irana i Omana i predstavlja ulaz iz Persijskog zaliva u Indijski okean.
Kroz njega prolazi oko trećine svjetske pomorske trgovine naftom, što ga čini jednom od najvažnijih tačaka globalne energetske sigurnosti.
Pregovori Teherana i Vašingtona pod sjenkom blokade
Iran i SAD od aprila vode pregovore o prekidu sukoba, dok Teheran istovremeno traži veću kontrolu nad Ormuzom i nova pravila za prolaz tankera, što održava tržišnu neizvjesnost i visoke premije na cijene energenata.
Analitičari upozoravaju da bi u slučaju duže blokade cijene nafte mogle dostići i 150 do 200 dolara po barelu, dok se globalne posljedice već osjećaju kroz inflaciju, poremećaje u transportu i lance snabdijevanja, piše RTS u analizi uticaja kritičnih pomorskih pravaca na svjetske prilike.
Iako je Ormuz trenutno u fokusu, slične strateške tačke postoje širom svijeta i sve više postaju dio velikih geopolitičkih rivalstava.
Malajski i Danski moreuz: Tačke sudara interesa Istoka i Zapada
Malajski moreuz, između Malezije i indonezijskog ostrva Sumatra, jedan je od najvažnijih globalnih pravaca za transport energije i robe, kroz koji prolazi oko 45% svjetskog pomorskog prometa nafte.
Ovaj prolaz je posebno osjetljiv zbog rivalstva Sjedinjenih Američkih Država i Kine u Indo-Pacifiku, jer više od tri četvrtine kineskog uvoza nafte zavisi upravo od ovog pravca, što ga čini potencijalnim žarištem u slučaju eskalacije tenzija oko Tajvana i šireg pomorskog nadmetanja dvije sile.
Na drugom kraju svijeta, Danski moreuz — između Danske i Švedske, koji povezuje Baltičko i Sjeverno more, ima ključnu ulogu za Rusiju, jer veliki dio njenog izvoza nafte i robe ide upravo kroz ovu rutu.
U kontekstu pojačanih napetosti između Rusije i Zapada, ovaj prolaz se sve češće posmatra kao potencijalna tačka političkog i ekonomskog pritiska.
Američki manevri oko Panamskog kanala
Panamski kanal u Panami povezuje Atlantski i Tihi okean i ključan je za trgovinu između Azije i Sjeverne Amerike. Praktično odmah nakon dolaska druge Trampove administracije početkom 2025. godine, Sjedinjene Američke Države pojačale su politički i ekonomski uticaj nad Panamom, uključujući pritiske da se udalji od kineske inicijative „Pojas i put“.
U istom periodu, američki investicioni konzorcijum predvođen kompanijom Blekrok preuzeo je većinski udio u firmi Hačison Port Holdings, koja je upravljala ključnim lukama povezanim s Panamskim kanalom.
Taj potez, uz produbljivanje bezbjednosne saradnje Vašingtona i Paname, ocjenjuje se kao značajan za jačanje američke kontrole nad jednim od najvažnijih globalnih logističkih čvorišta.
Suec i Bab el Mandeb: Potraga za alternativnim rutama
Suecki kanal u Egiptu spaja Sredozemno more i Crveno more i ostaje najvažnija ruta između Evrope i Azije. Bab el Mandeb, između Jemena i Džibutija, kontroliše ulaz u Crveno more i pristup Suecu, pa je zbog sukoba u Jemenu dodatno osjetljiv.
Zbog toga države ubrzano razvijaju alternativne rute, od novih naftovoda i gasovoda do proširenja luka i kopnenih koridora, kako bi smanjile zavisnost od ovih prolaza.
Pomorski pravci su kroz istoriju bili, ali i danas su, ekonomski i geopolitički instrument moći, a ne samo logističke rute, dok njihova ranjivost ostaje jedan od ključnih rizika globalne ekonomije.
Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.