Bivši visoki predstavnici u Bosni i Hercegovini Karl Bilt i Volfgang Petrič) uputili su oštru poruku Briselu i Vašingtonu, naglašavajući da Kancelariju visokog predstavnika (OHR) treba ukinuti jer je izgubila i uticaj i legitimitet.
U autorskom tekstu za njemački list oni upozoravaju da je odlazak Kristijana Šmita prelomni trenutak u kojem Evropa mora da pređe sa međunarodnog nadzora na evropske integracije, umjesto da refleksno imenuje novog nasljednika i tako konzervira upravljanu stagnaciju.
Geopolitička realnost i gubitak legitimiteta OHR-a
U autorskom tekstu pod nazivom „Ukinite visokog predstavnika“, koji je objavio ugledni njemački list Frankfurter Algemajne Cajtung (Frankfurter Allgemeine Zeitung – FAZ), Karl Bilt i Volfgang Petrič detaljno su analizirali trenutno stanje u BiH.
Oni navode da je odlazak Kristijana Šmita otvorio mnogo više od pukog pitanja njegovog nasljednika, suočavajući Evropu sa neugodnom geopolitičkom realnošću.
– Trideset godina nakon Dejtonskog mirovnog sporazuma, Bosna i Hercegovina ostaje zarobljena u političkom međuprostoru.
Ona je formalno suverena, ali faktički i dalje pod međunarodnim nadzorom. Institucija visokog predstavnika međunarodne zajednice jeste ad hok institucija koja je u velikoj mjeri uspješno sprovela obnovu ratom razorene zemlje.
Bez američko-evropskog angažmana, u kojem su, uz Evropsku uniju kao glavnog finansijera, učestvovali i Rusija, Japan te Kanada kroz Savjet za sprovođenje mira, sprovođenje Dejtonskog sporazuma nakon 1995. godine teško bi bilo moguće – navode bivši visoki predstavnici.
Međutim, oni jasno ukazuju na to da je OHR, iako zamijećen kao privremena, postao trajna institucija koja danas koči napredak zemlje.
– Već dugo ova civilna institucija, koja je tokom godina izgubila i uticaj i legitimitet, mnogim lokalnim političarima služi podjednako kao neprijateljska slika ili kao spasilački oslonac, oslobađajući ih time obaveze koju demokratska društva imaju da u sopstvenoj odgovornosti pronalaze održive političke kompromise – tvrde Bilt i Petrič.
Promjena kursa u Vašingtonu i uticaj Trampovog sina
Autori teksta naglašavaju da se geopolitička situacija iz temelja promijenila. Dok Rusija godinama otvoreno odbacuje ulogu visokog predstavnika i djeluje kao regionalni remetilački faktor, uočljiva je i velika promjena u stavu Sjedinjenih Američkih Država.
– Sada se, međutim, i u Vašingtonu nazire izrazito transakcijski pristup Balkanu. Nedavna posjeta poslovno veoma aktivnog Trampovog sina glavnom gradu Republike Srpske mora se posmatrati kao pokušaj uspostavljanja još jednog sumnjivog poslovnog odnosa.
Slični procesi već se odvijaju u Srbiji i Albaniji, uz očigledno zanemarivanje evropskih pravila i zakona. U takvim okolnostima nasljednik odlazećeg visokog predstavnika teško bi imao veći legitimitet od svojih prethodnika – upozoravaju bivši zvaničnici u tekstu za FAZ.
Prema njihovom mišljenju, ključno pitanje za budućnost zemlje nije ko će naslijediti Šmita, već koje reforme približavaju Bosnu i Hercegovinu Evropskoj uniji.
Oni podvlače da nije spojivo da BiH ostane pod produženim oblikom međunarodnog upravljanja, a da istovremeno korača putem ka EU.
Plan za prelaz sa međunarodnog nadzora na evrointegracije
Karl Bilt i Volfgang Petrič smatraju da je Evropi potreban novi strateški početak u BiH koji bi se zasnivao na dva ključna elementa: korekciji disfunkcionalnog sistema vlasti i okončanju međunarodnog posebnog nadzora.
– Ova reformska agenda pritom mora biti usko povezana s postepenim približavanjem evropskim strukturama. Ne radi se o radikalnom preuređenju dejtonskog sistema, nego o realističnim prilagođavanjima: odavno su potrebne efikasnije strukture odlučivanja, jasnije nadležnosti i ograničavanje trajnih mogućnosti blokade – objašnjavaju autori.
Oni predlažu konkretno rješenje za gašenje OHR-a, koje bi se direktno vezalo za pregovore sa Briselom. Uslovi koje je Kristijan Šmit, zajedno sa svojim prethodnicima, godinama bezuspješno nametao, poput otvorenog pitanja državne imovine, trebali bi jednostavno da budu prebačeni u odgovarajuća poglavlja pristupnog ugovora sa Evropskom unijom.
Na samom kraju, bivši visoki predstavnici zaključuju da bi se na ovaj način stavila tačka na beskonačne rasprave o evropskoj pripadnosti BiH.
– Ugrađena u vjerodostojnu evropsku perspektivu, država Bosna i Hercegovina tako bi postala dio dinamičnog političkog projekta.
Bio bi to prelaz s međunarodnog nadzora na evropsku integraciju. Povlačenje Kristijana Šmita zato predstavlja dugo očekivanu priliku da se međunarodna politika prema Bosni i Hercegovini iz temelja promišlja evropski. Bosni i Hercegovini nije potrebna beskonačno produžena međunarodna uprava. Ono što zemlji treba jeste vjerodostojna evropska budućnost – zaključuju Bilt i Petrič.
Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.