U Dvorani nezavisnosti u Filadelfiji, gdje se prije 250 godina grupa oznojenih muškaraca, tada smatranih izdajnicima, odvojila od moćnog carstva, sve je počelo.
Usred ljeta punog pokušaja i grešaka, izaslanici Džon Adams, Bendžamin Frenklin i Tomas Džeferson potvrdili su dokument kojim su proglasili nezavisnost od britanske krune.
Iako je datum bio 4. jul 1776. godine, trebalo je gotovo mjesec dana da ga delegati potpišu. Dva i po vijeka kasnije, 250. godišnjica postala je poligon za podjele, a Donald Tramp je, piše britanski The Guardian, proslavu pretvorio u beživotnu promociju pod sopstvenom kontrolom.
Paradoks proslave i kič u Vašingtonu
– Riječi na ovom papiru su čin izdaje. Potpisivanjem ovog dokumenta doslovno stavljate glavu u torbu. Tih 56 potpisnika bili su hrabri ljudi. Po meni, bili su heroji – rekla je Megi Berket, rendžerka u parku, grupi turista u Filadelfiji.
Sa druge strane, dva sata južnije, u Vašingtonu, službeno središte proslave rođendana nacije više nalikuje na paradu kiča nego na dostojanstven građanski jubilej.
Donald Tramp, koji je godinama najavljivao ovu godišnjicu i izražavao zadovoljstvo što ona pada baš u njegov drugi mandat, pokrenuo je projekat uljepšavanja glavnog grada. Kipovi su očišćeni, fontane su proradile, a u planu je i izgradnja trijumfalnog luka koji bi zasjenio onaj u Parizu.
Ministar saobraćaja Šon Dafi grmio je protiv političkih neistomišljenika i hvalio Trampa kao najvećeg predsjednika kojeg je ova zemlja imala još od Džordža Vašingtona. Događaj je kulminirao sloganom “Učinimo Ameriku ponovo velikom” i plesom uz pjesmu “YMCA” u izvedbi orkestra američkih marinaca.
Teatar apsurda i kulturni ratovi
Državni sajam traje 16 dana, ali mediji ga opisuju kao slabo posjećen i dosadan. Sve se to dešava nakon što je zvanična dvostranačka komisija gurnuta u stranu u korist inicijative bliske Trampu.
– Uopšte se ne osjećam slavljenički – rekao je Dejvid Blajt, profesor američke istorije na Univerzitetu Jejl, povlačeći paralelu sa dvjestotom godišnjicom iz 1976. godine, kada tadašnji predsjednik Džerald Ford nije proslavu pretvorio u lični spektakl.
– Čini se da podržavanje bilo kakve proslave znači podržavanje Trampa, što je smiješno. Trebali bismo moći proslaviti rođendan nacije, a da to ne ispadne kao podrška ovom čovjeku u Bijeloj kući – izjavila je Džil Lepor, profesorka američke istorije na Harvardu.
Pesimizam je dubok i u javnosti. Prema anketi agencije Rojters/Ipsos, 38% ispitanika ne vjeruje da će SAD za 250 godina uopšte postojati kao jedinstvena zemlja.
Čak i među konzervativcima vlada žaljenje. Bil Vejlen sa instituta Huver smatra da su glasači na izborima 2024. godine, birajući između Trampa i Kamale Haris, nesvjesno odabrali i format ove proslave. Sa Harisovom bi se proslava pretvorila u razgovor o istorijskoj nepravdi i sramu, dok se sa Trampom dobija pitanje neukusa i narcisoidnosti.
Izvorni grijeh Amerike i prepravljanje istorije
Uvod u Deklaraciju o nezavisnosti istoričar Valter Ajzakson opisao je kao najveličanstveniju ikad napisanu rečenicu o jednakosti ljudi i neotuđivim pravima na život i slobodu.
Ipak, njen autor, Tomas Džeferson, tokom života je držao u ropstvu više od 600 ljudi. Godine 1776. više od 400.000 Afroamerikanaca živjelo je u ropstvu, žene nisu mogle da glasaju, a dokument pominje i autohtone stanovnike u negativnom kontekstu.
– Trampizam nije odstupanje od normale; on je izraz jedne vrlo moćne i trajne struje u američkoj politici i kulturi – objašnjava Leporova.
Iza bombastične proslave, kritičari vide pokušaj prepisivanja američkog narativa u mit o bijelom, muškom hrišćanskom trijumfu. Pokretni muzeji putuju zemljom umanjujući istorijsku ulogu ropstva, dok je iz državnih muzeja naređeno uklanjanje “antiameričke ideologije”.
Robert P. Džons, predsjednik Istraživačkog instituta za javnu religiju, upozorava da je otvoreni hrišćanski nacionalizam potaknut demografskom panikom, jer je udio bijelih hrišćana u SAD pao sa 81% iz 1976. godine na današnjih 40%.
Tihi otpor kulturnih institucija
Dok Bijela kuća priređuje političke spektakle, kulturne institucije pružaju tihi otpor. U Muzeju američke revolucije u Filadelfiji, jednostavna drvena stolica koju je Džeferson koristio stoji pored zahrđale metalne klupe iz zatvorske ćelije u kojoj je Martin Luter King 1963. godine napisao svoje poznato pismo.
– Ako sam ja radikal, onda je i Tomas Džeferson bio radikal – objašnjava kustos muzeja Tajler Putman, podsjećajući da je King u svom pismu citirao upravo Deklaraciju o nezavisnosti.
Muzeji nastavljaju da teže nepatvorenoj istini, dok se stvarna slika Amerike ovog ljeta odvija i kroz euforiju navijača, otvaranje Obaminog predsjedničkog centra u Čikagu i radost koju donosi Svjetsko prvenstvo u fudbalu.
Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.