Dok su tropske vreline i ekstremni toplotni talasi postali svakodnevica u zapadnoj Evropi, prelazak na moderne rashladne sisteme ide neočekivano sporo.
Podaci pokazuju da u Sjedinjenim Američkim Državama čak 90 odsto domaćinstava koristi klime, dok u privredno najmoćnijoj evropskoj državi taj procenat jedva dostiže šest odsto. Visoki troškovi instalacije, specifičan način gradnje koji zadržava toplotu, komplikovani propisi za podstanare, ali i tradicionalni otpor prema vještačkom hlađenju, drže njemačke domove u režimu u kojem su roletne i ventilatori i dalje glavna odbrana od sunca.
Evropski paradoks: U Španiji centralno hlađenje, u Njemačkoj roletne i ledene voda
U zemljama poput Sjedinjenih Američkih Država, Australije i Japana, vrući i sparni ljetni mjeseci podnošljiviji su zahvaljujući hladnom vazduhu koji dolazi iz klima-uređaja. Međutim, u velikom dijelu Evrope rješenje je često znatno jednostavnije: spustiti roletne, uključiti ventilator i imati pri ruci dovoljno ledene vode, piše Evronjuz (Euronews).
Prema podacima američkog Ministarstva energetike, oko 90 odsto ljudi u SAD-u ima klima-uređaj u svom domu. U Evropi, koja ima sličnu klimu, taj procenat iznosi svega oko 20 odsto, iako postoje velike razlike među državama. U sunčanoj Španiji oko polovine domaćinstava ima centralne sisteme za hlađenje, dok je u Njemačkoj taj udio svega oko šest odsto.
Rekordne temperature i nagli skok potražnje
Za to postoji dobar razlog. Donedavno klima-uređaji u mnogim evropskim zemljama, posebno na sjeveru, nisu se smatrali neophodnim. Međuvladin panel Ujedinjenih nacija za klimatske promjene (IPCC) pokazao je da se ekstremni toplotni događaji povećavaju brže nego što su klimatski modeli predviđali, adolescentno u zapadnoj Evropi.
Nedavna analiza evropskog istraživačkog partnerstva Klimamiter (ClimaMeter), koje analizira ekstremne vremenske prilike, pokazala je da su temperature u junu 2026. bile za oko dva do četiri stepena Celzijusa više nego što bi bile u sličnim uslovima krajem 20. vijeka. Ovakva situacija, rekao je u saopštenju italijanski istraživač Tomazo Alberti, koji sarađuje s Klimamiterom, dovodi do naglog rasta potražnje za električnom energijom za hlađenje.
Potražnja za klima-uređajima i rashladnim uređajima u Njemačkoj porasla je za 75 odsto između 2019. i 2024. godine, koja je bila najtoplija godina otkako se vode mjerenja. Evrovent (Eurovent), udruženje industrije grijanja, ventilacije, hlađenja i rashladnih sistema, takođe bilježi stabilan rast posljednjih godina.
Tradicionalni otpor i strah od propuha
Uprkos tom trendu, otpor prema klima-uređajima i dalje postoji u Evropi, rekao je zamjenik generalnog sekretara Evroventa Stajn Renebug.
— U savjetima o tome kako ostati rashlađen, koji kruže društvenim mrežama, i dalje viđam preporuke da se izbjegava korištenje klima-uređaja — rekao je za DW.
— Hlađenje se i dalje prečesto smatra luksuzom — dodao je, naglašavajući da visoke temperature predstavljaju ozbiljan rizik za javno zdravlje.
U Evropi svake godine ima desetine hiljada smrtnih slučajeva povezanih s vrućinama.
Većina Evropljana smatra da im njihovi domovi ne pomažu da ostanu rashlađeni tokom ljeta. Mnoge kuće i stanovi u Njemačkoj i drugim dijelovima sjeverne Evrope projektovani su tako da zadržavaju toplotu tokom hladnih mjeseci, a ne da omogućavaju maksimalno hlađenje kada nastupe vrućine.
Jedno nedavno istraživanje pokazalo je da se gotovo polovina ispitanika širom Evropske unije odlučila za bolje zasjenjenje i izolaciju kako bi se zaštitili od vrućine. Ipak, mnogi sada razmatraju i ugradnju klima-uređaja.
Problem iznajmljenih stanova i istorijskih jezgara
— Dani niske zastupljenosti klima-uređaja u Evropi bliže se kraju — rekao je Helge Brinkman, pomoćnik direktora u Boston konsalting grupi, specijalizovan za zelenu energiju i zaštitu životne sredine, u industrijskoj analizi iz septembra 2025. godine, prenosi Euronews.
Ugradnja klima-uređaja u starije evropske stambene objekte može biti izazovna.
— Iako se sistemi za hlađenje lako ugrađuju u nove stambene i poslovne objekte, njihova naknadna ugradnja u postojeću infrastrukturu znatno je složenija — navodi se u analizi. Veće renovacije omogućavaju postavljanje novih sistema, ali istorijski gradovi širom Evrope često imaju dodatne regulatorne i estetske prepreke.
Osim toga, mnogim podstanarima pravila ne dozvoljavaju postavljanje rashladnih uređaja u iznajmljenim stanovima ili nisu spremni da ulažu velika sredstva u tuđu nekretninu. Zato se ljudi u zemljama poput Njemačke, Danske i Austrije, gdje oko polovine stanovništva živi u iznajmljenim stanovima, odlučuju za manje efikasna rješenja za hlađenje.
Udar na džep: Hlađenje postaje socijalno pitanje
Troškovi su još jedan razlog zbog kojeg mnogi Evropljani odustaju od ugradnje klima-uređaja. Rast cijena energije čini rashlađivanje skupim, a 38 odsto ispitanika u istraživanju sprovedenom širom EU pokazalo je da ne može priuštiti održavanje doma rashlađenim.
Studija italijanskih istraživača iz 2020. godine, koja je analizirala kako globalno zagrijavanje podstiče rast upotrebe klima-uređaja u umjerenim zemljama poput Francuske, Španije, Švedske i Holandije, ukazala je da će građani sa nižim primanjima biti nesrazmjerno pogođeni kako hlađenje bude postajalo sve neophodnije.
Stajn Renebug je rekao da se zimsko grijanje smatra osnovnom potrebom, ali da za hlađenje to još nije slučaj.
— Možda bi bilo prikladno priznati da nemogućnost održavanja zgrada dovoljno rashlađenim tokom ljeta takođe postaje ozbiljno društveno i javnozdravstveno pitanje — rekao je on.
Ekološke alternative i pametni sistemi daljinskog hlađenja
Briga za životnu sredinu takođe je usporila širu upotrebu klima-uređaja u Evropi. Pojedine studije pokazale su da upotreba klima-uređaja može povećati spoljašnju temperaturu za nekoliko stepeni, stvarajući začarani krug. Postoje ekološki prihvatljivije alternative standardnim klima-uređajima.
— Nove zgrade mogu biti projektovane tako da imaju manje potrebe za hlađenjem, a mogu koristiti i alternative sistemima klimatizacije — rekao je Žan-Sebastjen Brok iz Instituta za evropsku energetsku i klimatsku politiku tokom toplotnog talasa u julu 2025. godine.
Te alternative uključuju projektovanje objekata koje omogućava slobodno strujanje vazduha kroz prostorije, kao i korištenje materijala koji manje zadržavaju toplotu. Takođe se koriste bolja rješenja za zaštitu od sunca, poput roletni, tendi i krovnih nadstrešnica. Toplotne pumpe, iako su uglavnom skuplje, mogu služiti i za grijanje i za hlađenje doma te pomoći u smanjenju ukupnih emisija ugljen-dioksida domaćinstva.
Zelenilo i vodene površine takođe pomažu u rashlađivanju gradova i smanjenju efekta urbanih toplotnih ostrva, a mnogim gradovi ulažu u zajednička rješenja poput sistema za raspršivanje vode i javnih centara za rashlađivanje. U gradovima kao što su Pariz, Stokholm i Kopenhagen, sistemi daljinskog hlađenja koriste rashlađenu vodu i podzemne cjevovode kako bi hladili više zgrada umjesto pojedinačnih objekata.
Pametne tehnologije koje uključuju senzore i vještačku inteligenciju mogu nove klima-uređaje učiniti i do 40 odsto efikasnijim, snižavajući temperaturu, ali i emisije.
Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.