Škotski Hebridi, ostrva surova i veličanstvena, vijekovima podučavaju umjetnike, naučnike, pjesnike i putnike o tome kako treba poštovati divljinu.
Majkl Robson se 1948. godine zaljubio u mjesto na kojem nikad nije bio.
Jedan ilustrovani časopis rasplamsao je maštu dječaka i u mislima ga preselio iz poznatog okruženja njegovog doma u Engleskoj na divlja ostrva koja se u vidu nazubljenih litica uzdižu pored sjeverozapadne obale Škotske.
Više od 500 ostrva i ostrvaca čine Unutrašnje i Spoljne Hebride.
Često su pod koprenom magle i kiše, gotovo neprestano šibani vjetrom, okruženi vodama dovoljno uzburkanim da stave na ispit i najvještije kapetane, morem koje u toku jednog istog dana može da se iz svilenkastih talasića nevjerovatnog tropskog plavetnila pretvori u uzburkanu, pjenušavu olovnosivu prijetnju.
Hiljadama godina ljudi su se trudili da ovdje opstanu. Kelti i Vikinzi, zatim Škoti i Englezi, borili su se za vladavinu nad ovim obalama. Danas je naseljeno svega nekoliko desetina hebridskih ostrva.
Između bitaka ostrva su dobijala malo pažnje.
Čuveni džangrizavi londonski intelektualac iz 18. vijeka, Semjuel Džonson, izjavio je da žitelji kopna sa juga Britanije o ovim ostrvima znaju koliko i o “Borneu ili Sumatri”.
Ono malo što je pisano uglavnom se svodilo na moguće “unapređivanje” ostrva: koje poljoprivredne kulture mogu da se gaje? Koja prirodna bogatstva mogu da se iskoriste? Koliko stanovnika određena ostrva mogu da izdržavaju i kakvu vrstu rente bi oni plaćali vlasnicima posjeda.
U svom putopisu sa Hebrida, Džonson najviše prostora daje žalopojkama o teškoćama samog putovanja i seoskim uslovima smještaja koje je istrpio.
Međutim, čak i u vrijeme dok je Džonson gunđao, jedan drugačiji pristup vrijednostima netaknute prirode dobijao je na značaju.
Škotski mislioci iz doba prosvetiteljstva, naročito filozof Dejvid Hjum i geolog Džejms Haton, raskinuli su lance slijepe pobožnosti nad razumom, insistirajući na tome da svijet treba upoznati kroz neposredno iskustvo, a ne kroz pozivanje na drevne i svete autoritete.
Za njih, priroda nije bila samo divljina koju treba pripitomiti već živi udžbenik Zemlje.
Neke od najdramatičnijih stranica tog udžbenika iščitane su na Hebridima. Geolog Robert Džejmson (koji je kasnije bio profesor Čarlsu Darvinu na Edinburškom univerzitetu) objavio je 1800. godine Mineralogiju škotskih ostrva u dva toma, u kojoj je detaljno opisao na stotine lokacija na Hebridima.
Danas naučnici znaju da te fosilne plaže, uzdignute i do 35 metara iznad sadašnjeg nivoa mora, svjedoče o prestanku posljednjeg velikog ledenog doba.
Kad su glečeri koji su prekrivali ovo ostrvo počeli da se tope prije 15 000 godina, kopno se oslobodilo pritiska ogromne količine leda i počelo da se izdiže i do danas je izdiglo suvu obalu visoko iznad mora.
Šiljati vrhovi vijenca Blek Kilin, koji se uzdiže gotovo 1 000 metara iznad nivoa mora, zaista su ostatak vulkana. Spoljašnja struktura je odavno nestala i ogolila izobličenu komoru u kojoj je ključala magma prije 60 miliona godina.
Nazvana po ostrvu Luis, gdje je prvi put opisana, stijena Luisov gnajs stvorena je vulkanskom aktivnošću duboko u Zemljinoj kori prije više od tri milijarde godina. Intenzivno i neprekidno izobličavane, izdignute složenim tektonskim pomjeranjima i ogoljene usljed masivne erozije, to su najstarije stijene na britanskim ostrvima i jedne od najstarijih u Evropi.
Možda najsimboličnije mjesto za susret sa Luisovim gnajsom jeste veliki kameni krug u Kalanišu, iznad zaliva Rog na ostrvu Luis.
Podignuti prije od 4 500 do 4 900 godina, ovo kamenje u Kalanišu možda tu stoje duže nego oni u središnjem prstenu Stounhendža. O njihovim graditeljima se malo zna, osim da su očigledno bili vješti, ali djeluje prikladno što je jedan od najstarijih spomenika ljudskog prisustva na Hebridima isklesan upravo od ove stare stijene.
Agencije
Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.