Prvo dijete danas se sve češće dobija oko tridesete, a trudnoće nakon 40. godine više nisu rijetkost. Granice roditeljstva pomjeraju se zbog obrazovanja, karijere, finansija i životnih okolnosti, ali stručnjaci upozoravaju da se plodnost ne pomjera istom brzinom.
Nekada se podrazumijevalo da se porodica osniva u dvadesetim godinama, dok se danas sve više žena odlučuje na prvo dijete tek nakon tridesete. Završetak školovanja, pronalazak stabilnog posla, rješavanje stambenog pitanja i želja za finansijskom sigurnošću samo su neki od razloga zbog kojih se roditeljstvo odlaže.
Granica za rađanje tako se tokom posljednjih decenija značajno pomjerila, a trudnoća u kasnim tridesetim ili četrdesetim godinama više nije neobična pojava. Ipak, postavlja se pitanje koliko se promijenilo društvo, a koliko su se zaista promijenile biološke mogućnosti ljudskog organizma.
Šta pokazuju podaci iz Republike Srpske?
Prema podacima Republičkog zavoda za statistiku, u Republici Srpskoj prosječna starost majke pri rođenju prvog djeteta u 2025. godini iznosila je 28,3 godine. Prosječna starost majke pri rođenju djeteta, bez obzira na red rođenja, bila je 30 godina.
Statistika pokazuje i da je 43,9 odsto majki koje su rodile tokom 2025. godine dobilo prvo dijete, dok je 34,1 odsto rodilo drugo, a 22 odsto treće ili naredno dijete.
Zanimljivo je da se u Republici Srpskoj čak 78,7 odsto djece rađa majkama starosti između 25 i 39 godina. To pokazuje da je upravo taj životni period i dalje najzastupljeniji kada je riječ o rađanju.
Evropa sve kasnije postaje roditelj
Trend odlaganja roditeljstva vidljiv je i širom Evrope. Prema podacima Eurostata, prosječna starost žena u Evropskoj uniji prilikom rođenja prvog djeteta dostigla je 29,9 godina u 2024. godini. Deset godina ranije iznosila je 28,9 godina.
Najstarije prvorotke zabilježene su u Italiji, gdje su žene prvo dijete u prosjeku dobijale sa 31,9 godina, dok su među najmlađima bile žene u Bugarskoj, sa prosjekom od 26,9 godina.
Posebno je zanimljiv podatak da je udio djece rođene majkama starosti 40 i više godina u EU porastao sa tri odsto u 2004. na šest odsto u 2024. godini. Dakle, za dvije decenije udio porođaja u toj starosnoj grupi se udvostručio.
Da li je 35. godina zaista granica?
Često se može čuti da je 35. godina presudna za trudnoću. Međutim, ona nije magična granica nakon koje žena više ne može da zatrudni, niti se plodnost mijenja preko noći.
Ipak, medicinski podaci pokazuju da se plodnost žena postepeno smanjuje sa godinama, a pad postaje izraženiji nakon sredine tridesetih, posebno poslije 37. godine.
Razlog je, između ostalog, u tome što se žene rađaju sa ograničenim brojem jajnih ćelija, čiji se broj i kvalitet smanjuju tokom života. Sa godinama raste i vjerovatnoća hromozomskih nepravilnosti, spontanog pobačaja i poteškoća sa začećem.
Prema podacima Američkog koledža za akušerstvo i ginekologiju, kod zdravih parova u dvadesetim i ranim tridesetim godinama vjerovatnoća začeća u jednom menstrualnom ciklusu iznosi oko 25 odsto, dok je oko 40. godine približno 10 odsto.
To, naravno, ne znači da žena nakon 35. ili 40. godine ne može prirodno zatrudnjeti i roditi zdravo dijete. Mnoge trudnoće u tim godinama prolaze uredno, ali je važno da se individualni rizici procijene uz ljekarski nadzor.
Šta se mijenja nakon 40. godine?
Trudnoća nakon 40. godine zahtijeva pažljivije praćenje jer su određene komplikacije češće nego kod mlađih trudnica. Među njima su gestacijski dijabetes, povišen krvni pritisak, preeklampsija, prijevremeni porođaj i hromozomske nepravilnosti kod ploda.
Rizik ne raste naglo na jedan rođendan, već se postepeno povećava sa godinama. Zbog toga se trudnoća ne može posmatrati samo kroz broj godina, već i kroz opšte zdravstveno stanje žene, ranije bolesti i tok same trudnoće.
Ni muškarci nisu izvan ove priče. Iako se promjene muške plodnosti uglavnom odvijaju drugačije i manje predvidljivo, godine mogu uticati na kvalitet sperme i reproduktivne mogućnosti.
Može li medicina pomjeriti granice još dalje?
Razvoj reproduktivne medicine otvorio je mogućnosti koje ranije nisu postojale u istoj mjeri. Vantjelesna oplodnja, zamrzavanje jajnih ćelija i embriona omogućili su nekim ljudima da sačuvaju reproduktivni potencijal ili dobiju dijete uz medicinsku pomoć.
Ipak, ove metode ne predstavljaju garanciju trudnoće. Zamrzavanje jajnih ćelija može sačuvati mogućnost da se one koriste kasnije, ali ne zaustavlja biološko starenje organizma niti garantuje uspješan ishod.
Zato stručnjaci upozoravaju da odluku o odlaganju roditeljstva ne treba zasnivati na pretpostavci da će medicina u svakom trenutku moći da nadoknadi izgubljeno vrijeme.
Društvo se promijenilo, biologija ima svoje granice
Žene danas imaju više mogućnosti da planiraju obrazovanje, karijeru i porodicu, a roditeljstvo više nije vezano za jednu određenu životnu dob. Trudnoća u četrdesetim godinama postaje vidljivija i društveno prihvaćenija, ali to ne znači da je biološki rizik nestao.
Najvažnije je da se o plodnosti govori bez zastrašivanja i bez pritiska na žene da moraju postati majke u određenim godinama. Istovremeno, važno je da odluke o roditeljstvu budu zasnovane na pouzdanim informacijama, jer se društvene granice mogu pomjerati mnogo brže nego biološke.
Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.