Foto: Profimedia/Wikipedia
Globus

Šta sapliće Grke i Turke već četiri decenije?


Jedno od osnovnih obilježja istorije su datumi i godine. Međutim, kada se “učiteljica života” poigra sa datumima, pažnja na događajima i ličnostima postaje veća.

Tako je i u slučaju grčko-turskih odnosa i njihovog spora oko Kipra. Grčka i Turska postale su članice NATO pakta 20. septembra 1951. godine. Da simbolika bude upečatljivija, na isti dan devet godina kasnije, članica Ujedinjenih nacija postao je Kipar, budući kamen spoticanja u odnosima Atine i Ankare.

U ovoj mediteranskoj zemlji većinu stanovništva činili su kiparski Grci (oko 77 odsto) spram kiparskih Turaka (18 odsto), druge po veličini etničke grupe. U deceniji u kojoj je stečena nezavisnost, došlo je do porasta međuetničkih tenzija između Grka i Turaka, usljed Ustavne krize.

Helenski korpus bio je u političkom smislu podijeljen na dvije struje. Jednu je predstavljao Makarios III, arhiepiskop Kiparske pravoslavne crkve i prvi predsjednik republike Kipar.

Sponzorisano
Foto: Wikipedia

Iako etnički Grk po rođenju, on je zastupao independistički stav prema Grčkoj, koja je od 60-ih godina nastojala da utiče na politiku Kipra.

Drugu struju predstavljao je penzionisani general Jorgos Grivas, koji se zalagao za ujedinjenje sa Grčkom. Kao pitomac Vojne akademije u Grčkoj, imao je podršku Atine.

General Grivas formirao je paravojnu formaciju EOKA-B, desničarski orijentisanu. S obzirom na to da je Makarios odoijevao uticaju Atine, Grivas je služio kao njena produžena ruka u “pripitomljavanju” neposlušnog kiparskog lidera.

Grivas je radio na pripremi državnog udara, iz kojeg je trebalo da proistekne ujedinjenje sa maticom. Međutim, on je iznenada preminuo krajem januara 1974. godine.

Smrt Grivasa

Njegova smrt nije omela kiparske desničare. Oni su uz pomoć grčke vojne hunte (na vlasti od 1967. godine) i frakcija Kiparske nacionalne garde izvršili državni udar, koji su Ujedinjene nacije smatrale nelegitimnim. Makarios se sklonio u London, a na njegovo mjesto postavljen je Nikos Sampson, koji je proglasio Helensku Republiku Kipar.

Ankara je pažljivo pratila političke i društvene potrese na ovom mediteranskom ostrvu, zabrinuta za sudbinu svojih sunarodnika usljed “helenizacije” Kipra.

Foto: Wikipedia

Nezadovoljna razvojem situacije, Turska je zahtijevala povlačenje Sampsona sa vlasti i nemiješanje Grčke u unutrašnja pitanja Kipra. Grčka je odbila, što je njen sused iskoristio kao povod za invaziju 20. jula ‘74. U sukob se umiješala i Grčka, odakle su pristizali komandosi i dobrovoljci.

U borbama koje su trajale skoro mjesec dana, Turska je okupirala sjeverni dio Kipra (oko 36% teritorije), gdje su lokalni Turci 1983. osnovali samoproglašenu Republiku Sjeverni Kipar, koju je priznala samo Turska.

Rezultat invazije bilo je 200.000 protjeranih Grka sa sjevernog dijela i 50.000 Turaka sa južnog dijela zemlje. Pored demografskih pomeranja, zabiježeni su i brojni ratni zločini sa obe strane, kao i skrnavljenje kiparske kulturne baštine.

U sukobima je poginulo između 1.500 i 3.000 Turaka i 4.500-6.000 Grka (uračunati i vojni i civilni gubici), a preko 2.000 lica se vode kao nestala.

Invazija je koštala vojnu huntu u Grčkoj koja je ubrzo zbačena sa vlasti. Takođe, koštala je života i američkog ambasadora na Kipru, Rodžera Dejvisa. On je ubijen snajperskim hicem tokom demonstracija ispred ambasade SAD u Nikoziji, koje su organizovali revoltirani Grci, nezadovoljni američkom uzdržanošću prema invaziji.

Foto: Agencije

Zelena linija

Savjet bezbjednosti UN osporio je legitimitet turske vojne akcije i osudio je Rezolucijom 367. Međunarodna zajednica podržala je teritorijalni integritet Kipra u skladu sa uslovima nezavisnosti iz 1960. godine.

Ubrzo je uspostavljena mirovna misija UN na Kipru, baš kao i “Zelena linija” kojom je Kipar podeljen na severni i južni dio. Ta linija i danas prolazi kroz centar Nikozije, čineći je jedinom podijeljenom evropskom prijestonicom.

Raspolućenost mediteranske zemlje nije bila prepreka za njen prijem u Evropsku uniju 2004. godine. Iako spram sebe imaju regionalnu silu sa višestruko jačim vojnim i političkim aparatom, kiparski Grci i dalje insistiraju na rješenju spora u okviru UN-a.

Uprkos brojnim diplomatskim naporima, kiparsko pitanje i dalje je otvoreno, što podriva odnose među dvjema članicama NATO-a. Turske snage su još uvijek prisutne na sjevernom delu zemlje, što je skoro 40 godina čini podijeljenom, žuljajući istovremeno i Atinu i Ankaru.

Novosti

Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.


Možda vas zanima

Brat Nikole Jokića bi mogao na robiju

SB

Evo koga Banjalučani žele za gradonačelnika (VIDEO)

SB

Banjaluka: Julska povećana subvencija za privatne vrtiće biće isplaćena početkom avgusta

SB

U junu cijene u BiH niže za pola procenta

M B

UNA TV saopštila: Prinuđeni smo na zatvaranje UNA TV u BiH, zbog sankcija više od 80 medijskih radnika ostaje bez posla

SB

Drinić poslao podršku proslavljenoj košarkašici: Držim palčeve Saši Čađo (FOTO)

SB

Predaj komentar

Komentari odražavaju stavove njihovih autora, ne i stavove portala srpskacafe.com. Molimo sve korisnike da se suzdrže od vrijeđanja, psovanja i vulgarnog izražavanja. Zadržavamo pravo da obrišemo komentar bez prethodne najave i objašnjenja.

Ova stranica koristi kolačiće kako bi osigurali bolje korisničko iskustvo. Nastavkom korištenja pretpostavićemo da ste saglasni sa primanjem kolačića. Prihvati Pročitaj više