Restitucija po definiciji označava povratak određenih prava, a najčešće vlasništva koje je u prošlosti neopravdano oduzeto određenom licu, grupi građana ili čitavoj etničkoj grupi.
Na našim prostorima to se uglavnom odnosi na imovinu koju su komunisti oduzeli vlasnicima u prvoj decenije nakon Drugog svjetskog rata od koje se, uprkos suprotnom uvjerenju javnosti, samo mali dio odnosi na imovinu crkava i vjerskih zajednica. Pitanje povrata te imovine iliti restitucije nije do kraja riješeno ni u jednoj od bivših jugoslovenskih republika, ali u BiH nije urađeno praktično ništa.
Najozbiljniji korak po tom pitanju napravila je, (neupućenima i zlonamjernima će djelovati šokantno), prva Vlada Milorada Dodika. Na njen prijedlog, dalekog avgusta 2000. godine Narodna skupština Republike Srpske usvojila je set zakona o restituciji ili preciznije Zakon o vraćanju oduzete imovine i obeštećenju, Zakon o vraćanju oduzetih nepokretnosti i Zakon o vraćanju oduzetog zemljišta.
Kao i po pitanju svih drugih stvari vezanih za imovinu, (pri čemu se ne negiraju one rijetke pozitivne vezane za povrat imovine izbjeglicama i raseljenim licima), dakle kao i u slučaju brojnih drugih imovinskih pitanja najozbiljniji korak unazad napravio je – OHR. U ovom konkretnom slučaju, tadašnji visoki predstavnik Volfgang Petrič koji je krajem avgusta 2000. godine svojim odlukama proglasio nevažećim sva tri navedena zakona. Od tada je prošao bezmalo kvartal vijeka (hvala Mariji M.), a pitanje restitucije u BiH nije otišlo dalje od mrtve tačke.
Ono što je iz ugla današnjih dešavanja posebno interesantno jeste Petričevo obrazloženje odluka kojima je zakone o restituciji proglasio nevažećim. Naime, tadašnji šef OHR-a izrazio je zabrinutost za finansije Republike Srpske i skepsu prema tome da Srpska može da isfinansira obaveze po osnovu restitucije.
„Program restitucije Republike Srpske je neizvodiv, loše zamišljen i u sadašnjem obliku nece biti od koristi građanima RS, niti ljudima čija je imovina nacionalizovana. Vlade moraju biti finansijski odgovorne i ne mogu donositi zakone koje ne mogu finansijski podnijeti. Sa trenutnim deficitom u budžetu od 200.000.000 KM, što predstavlja više od četvrtine ukupnog budžeta, Republika Srpska nije odredila nikakve izvore finansiranja za ove naknade. Da visoki predstavnik nije proglasio nevažećim ovaj paket zakona građani Republike Srpske bi snosili troškove ovog programa“, navodi se, između ostalog, u obrazloženju Petričevih odluka.
Svako ih može pročitati na zvaničnom sajtu OHR-a, (doduše samo na engleskom, pa nam je nekima trebao prevodilac) i ko god pročita primijetiće da nigdje nema ni slova o državnoj ili imovini BiH i o tome da pitanje restitucije treba da se rješava na nivou BiH. Umjesto toga, kaže se da „političko vođstvo Republike Srpske treba iskrenije da predoči svojim biračima kako bi takav program mogao nauditi krhkoj privredi tog entiteta“.
Pored toga, šef OHR-a ocijenio je „da bi nepromišljeni zakoni o restituciji koji su do juče bili na snazi u RS značili da bi bile potrebne decenije da se završi program restitucije“, te da bi „u pravno nesigurnoj situaciji koja bi nastala, strani ulagači izbjegavali Republiku Srpsku, a program privatizacije se ne bi pomakao sa mrtve tačke“.
Kao što smo, nažalost, kasnije svjedočili, strani ulagači od kojih je najpoznatiji bio famozni Slovenac Andrej Gartner i njemu slični bjelosvjetski mešetari nisu izbjegli Republiku Srpsku. Ipak, mnogo značajnije je da je proces privatizacije proveden po entitetskim zakonima i u Srpskoj i u FBiH, kao i da tokom privatizacije niko nije govorio o državnoj imovini, čak ni Ustavni sud BiH.
Ta nakaradna kovanica uvedena je u upotrebu par godina kasnije i do dan danas truje odnose unutar BiH. Za to vrijeme, pitanje restitucije ostavljeno je po strani, ako ne računamo jalovi rad Komisije za restituciju BiH iz 2005. godine i Nacrt zakona o restituciji iz 2008. godine koji je izradilo Ministarstvo pravde BiH, a odbacili srpski delegati u Domu naroda BiH.
Elem, poenta cijele priče je da država u kojoj je pitanje državne imovine neuporedivo važnije od pitanja lične i privatne imovine najbolje pokazuje kakva je to država i koliko joj je stalo do njenih građana. I konstitutivnih naroda.
I zato pričajte šta god hoćete, al’ Dodik je po tom pitanju apsolutno u pravu (po mnogim drugim nije i ne libim se da kažem, ali po pitanju imovine jeste), jer se prvi bavio pitanjem restitucije i time da se oduzeta imovina vrati njenim vlasnicima, dok Bošnjaci uporno rade samo na tome da oduzmu imovinu Republici Srpskoj.
Pri tome zanemaruju ono osnovno, a to je da bi pragmatični Amerikanci, da su smatrali da BiH ima ili treba da ima svoju imovinu, to sigurno ugradili u Dejtonski mirovni sporazum.
Drugim riječima, Bošnjaci su dobili Inckov zakon, Hrvati su dobili Šmitov zakon, sad je red na Srbe da dobiju nešto. I mirna Bosna.
Darko Momić
Stavovi izneseni u kolumnama objavljenim na portalu SrpskaCafe.com pripadaju autorima i ne odražavaju stav redakcije.
Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.