Godinama su naučnici širom svijeta pokušavali da dešifruju tajanstveno pismo Maja, sastavljeno od simbola uklesanih u kamen i zapisanih u drevnim kodeksima. Ali to je djelovalo nemoguće. Niko nije uspijevao da shvati kako se ono čita.
A onda se pojavio Jurij Knorozov, sovjetski lingvista, koji je iz kancelarije udaljene hiljadama kilometara od majanskih ruševina postavio presudne temelje za razumijevanje tog sistema pisma. Učinio je to proučavajući ga izdaleka, a da nikada nije posjetio same ruševine. I, što je posebno zanimljivo, to je uradio uz pomoć svoje sijamske mačke Asje, koju je čak želio da navede kao koautorku u svojim naučnim radovima.
Sve do pedesetih godina 20 vijeka, mnogi naučnici su vjerovali da se majanski simboli ne mogu čitati, jer se smatralo da su to samo “ideografski” crteži, odnosno simboli koji predstavljaju ideje, a ne zvukove. U praksi, mislilo se da oni ne formiraju riječi, već samo opšte pojmove.
Međutim, Knorozov je, proučavajući fotografije glifova, odnosno majanskih simbola, i prepisujući drevne kodekse dostupne u Rusiji, shvatio nešto revolucionarno. Mnogi od tih simbola predstavljali su slogovne zvukove, a ne samo ideje.
To je promjenilo sve. Glifovi su mogli da se “izgovore”. Bilo je to kao da je pronađen ključ za čitanje zaboravljenog jezika.
Nažalost, njegov rad je u početku bio ignorisan ili odbacivan. Ne samo zato što je išao protiv teorija poznatih stručnjaka, poput Engleza Erika Tompsona, već i iz političkih razloga. Knorozov je bio Sovjet i, u godinama Hladnog rata, mnogi zapadni naučnici su ga unaprijed potcjenjivali.
Ali njegova teorija bila je previše čvrsta da bi dugo ostala zanemarena. Vremenom su i drugi istraživači dokazali da je bio u pravu. Majanski glifovi su u velikoj mjeri fonetski, a njegove ideje otvorile su put decenijama daljih dešifrovanja. Današnje razumijevanje majanskog pisma rezultat je dugog kolektivnog rada, ali upravo je on započeo taj proces revolucionarnim pristupom.
Zahvaljujući doprinosu Knorozova, danas možemo da čitamo imena majanskih vladara, razumijemo datume bitaka, vjerske rituale i da rekonstruišemo istoriju civilizacije koja je vijekovima bila nijema. Rođena je ozbiljna naučna disciplina proučavanja pisanog majanskog jezika, koju i danas koriste arheolozi i lingvisti.
Knorozov je gajio veliku naklonost prema svojoj mački Asji, koju je smatrao svojom saradnicom. U svojim naučnim člancima želio je da se ime Asje navede kao koautora. Kada bi urednici to izbacivali, on bi se ljutio. Želio je i da se pojavi na zvaničnim fotografijama i protestovao je kada bi bila isječena iz kadra.
Za Knorozova, Asja nije bila hir, već simbol druženja, posvećenosti i možda pomalo ironične pobune protiv akademske strogoće.
Jurij Knorozov bio je čovjek koji je svijetu omogućio da počne da čita majansko pismo, a da nikada nije kročio među njegove ruševine. Učinio je to protiv svih očekivanja, protiv autoriteta svog vremena i uprkos političkim barijerama Hladnog rata. I sve to je radio zajedno sa svojom mačkom Asjom, koja i danas ostaje dio njegove legende.
Nezavisne novine
Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.