“DORAMAD – radioaktivna zubna pasta. Biološki djelotvorna. Čisti. Ubija bacile. Osvježava”, pisalo je na tubi proizvoda koji se proizvodio i prodavao u Njemačkoj od 1920. godine pa sve do samog kraja Drugog svjetskog rata.
Ponosni proizvođač bila je ugledna kompanija “Auergesellschaft AG” iz Berlina, koja je u istoriji ostala najpoznatija po proizvodnji sijalica OSRAM.
Na poleđini tube stajalo je detaljno objašnjenje da ova zubna pasta svojim radioaktivnim zračenjem navodno ojačava odbrambenu snagu zuba i desni, stanicama donosi novu životnu energiju, polira zubnu caklinu do najljepše bjeline i uspešno obuzdava razorno djelovanje bakterija.
Tajna ove “efikasnosti” krila se u oksidiranom toriju, odnosno toriju X, radioaktivnom elementu čije vrijeme poluraspada iznosi nevjerovatnih 14 milijardi godina, piše Index.hr.
Opasan prelaz iz nauke u šarlatanstvo
U gradu Oranijenburgu, tridesetak kilometara od Berlina, kompanija je imala pogon za preradu torijuma i uranijuma. Između ostalog, tu su se proizvodile mrežice za uličnu rasvjetu, a nusproizvod tog procesa bio je torijum X.
Kako nisu znali šta da rade sa tolikim količinama radioaktivnog ostatka, menadžeri su došli na ideju da ga ubace – u zubnu pastu.
Bilo je to vrijeme kada je nauka tek otkrivala radioaktivnost i slijepo vjerovala da je to tehnologija budućnosti. Najdalje su u tom optimizmu otišli Amerikanci sa “Raditorom” (Radithor), bočicom destilovane vode sa dva izotopa radijuma.
Taj “čudotvorni lijek” povučen je sa tržišta 1928. godine kada je bogati industrijalac Eben Bajers preminuo od nekoliko vrsta karcinoma kao direktne posljedice petogodišnjeg ispijanja ovog napitka.
Iako je radijacija definitivno ubijala bakterije u ustima, reklama za Doramad je upalila. Veliki broj ovih tuba saveznički vojnici su nalazili kod njemačkih zarobljenika na kraju rata, a pojedini primjerci sa tragovima upotrebe i danas se nalaze u muzejima.
Za razliku od američkog napitka, Doramad je imao torijum u tragovima, pa nema preciznih epidemioloških podataka o obolijevanju potrošača, iako je danas naučno dokazano da stalno unošenje čak i najmanjih količina torijuma dramatično povećava rizik od anemije, oštećenja kostiju i karcinoma.
Bombardovanje i krađa uranijuma
Pred sam rat, vodeći naučnik kompanije Nikolaus Ril shvatio je upotrebljivost uranijuma u vojne svrhe, pa su pogoni u Oranijenburgu počeli masovno da proizvode uranijumov oksid visoke čistote. To je odmah privuklo pažnju Saveznika.
Znajući da će Crvena armija prva stići do ove lokacije, Amerikanci su zasuli Oranijenburg stotinama bombi, zbog čega on i danas nosi titulu jednog od najopasnijih gradova u Njemačkoj sa oko 400 neeksplodiranih avionskih projektila pod zemljom.
Pogon je potpuno razoren, ali su Rusi u ruševinama ipak pronašli stotinjak tona uranijumovog oksida, koji su odmah transportovali u Sovjetski Savez. Tim ulovom Sovjeti su skratili svoj put do pronalaska atomske bombe za cijelu godinu, a sa sobom su u egzil odveli i samog naučnika Rila.
Kako je pasta za zube ubrzala projekat “Menhetn”
Nakon kapitulacije Njemačke i tragedija u Hirošimi i Nagasakiju, radioaktivna kozmetika je zauvijek otišla u istoriju. Međutim, američko-holandski fizičar Samuel Haudsmit u svojoj knjizi iz 1947. godine otkrio je uzbudljivu obavještajnu pozadinu:
- Krađa sirovina: Tokom rata, njemačkim inženjerima je ponestalo torijuma, pa su ga tajno zaplijenili iz rezervi u okupiranoj Francuskoj.
- Uzbuna u Vašingtonu: Neobičnu zainteresovanost Nijemaca za torijum presreli su američki obavještajci i odmah digli uzbunu u vojnom vrhu.
- Strah od nuklearnog oružja: Iako torijum nije idealan za atomsku bombu (jer zahtijeva nuklearni reaktor koji Njemačka tada nije imala), Amerikanci su se uplašili da Treći rajh ubrzano razvija strahovito nuklearno oružje.
Zbog ove panike, koju je indirektno izazvala masovna nabavka torijuma za potrebe kozmetičke industrije i proizvodnje zubne paste, Sjedinjene Američke Države su maksimalno ubrzale i uložile ogromna sredstva u svoj projekat “Menhetn”.
Na kraju se ispostavilo da su Nijemci torijum sakupljali prvenstveno za poslijeratnu proizvodnju radioaktivne kozmetike, ali je strah od atomske bombe već promijenio tok istorije.
Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.