Prije 108 godina, 15. septembra 1918. godine, počela je ofanziva koja će promijeniti tok Prvog svjetskog rata na Balkanu. Srpski vojnici, zajedno sa savezničkim trupama, probili su Solunski front i otvorili put konačnom oslobođenju Srbije.
Front koji je čekao svoj trenutak
Godinama je Solunski front bio mjesto iscrpljujućih borbi, rovova i vojničkog strpljenja. Nakon povlačenja preko Albanije, srpska vojska bila je iscrpljena, ali nije izgubila svoj cilj – povratak u otadžbinu.
Na prostoru današnje Grčke, uz podršku savezničkih snaga, srpski vojnici čekali su trenutak za novi prodor. Taj trenutak stigao je u septembru 1918. godine.
15. septembar – početak proboja
U zoru 15. septembra 1918. godine počela je velika savezničko-srpska ofanziva. Glavni udar izveden je na sektoru Dobro Polje, gdje su srpske jedinice pokazale izuzetnu hrabrost i odlučnost.
Cilj je bio probiti neprijateljske položaje, otvoriti put prema sjeveru i natjerati bugarske i njemačke snage na povlačenje.
Srpska vojska, pod komandom vojvode Živojina Mišića, krenula je u napad. Borbe su bile teške, ali je proboj ostvaren. Neprijateljski front počeo je da se raspada.
Vojnik koji se vraćao kući
Za srpskog vojnika ovaj proboj nije bio samo vojna operacija. Bio je to povratak zemlji iz koje je bio protjeran, porodici koju nije vidio godinama i ognjištu koje je ostalo iza njega.
Mnogi su u borbu ulazili sa sjećanjem na povlačenje preko Albanije, na glad, zimu, bolesti i gubitke. Iza njih su ostajali dani stradanja, a pred njima put ka Srbiji.
U toj vojsci bilo je i onih koji su već jednom izgubili sve, ali nisu izgubili vjeru da će se vratiti.
Od Dobrog Polja do oslobođenja
Proboj Solunskog fronta pokrenuo je lanac događaja koji je ubrzo doveo do sloma bugarskog otpora.
Bugarska je 29. septembra 1918. godine potpisala primirje sa saveznicima. Srpska vojska nastavila je napredovanje prema sjeveru, oslobađajući grad za gradom.
Beograd je oslobođen 1. novembra 1918. godine. Nakon godina okupacije, srpska zastava ponovo se zavijorila u glavnom gradu.
Pobjeda koja je skupo plaćena
Proboj Solunskog fronta bio je jedna od najznačajnijih pobjeda srpske vojske u Prvom svjetskom ratu. Ipak, iza svake pobjede ostaju imena poginulih, ranjenih i nestalih.
Srpska vojska u rat je ušla sa ogromnim ljudskim gubicima. Njena pobjeda nije došla preko noći, već kao rezultat višegodišnje borbe, odricanja i istrajnosti.
Zato se 15. septembar ne pamti samo kao datum vojne pobjede. Pamti se kao dan kada je jedna vojska, nakon svega što je preživjela, krenula putem oslobođenja.
Nasljeđe koje ostaje
Proboj Solunskog fronta ostaje simbol vojničke hrabrosti, izdržljivosti i odlučnosti. On svjedoči o generaciji koja je prošla kroz jedno od najtežih razdoblja srpske istorije i koja je, uprkos ogromnim žrtvama, dočekala slobodu.
Danas, više od jednog vijeka kasnije, sjećanje na 15. septembar podsjeća na cijenu mira i na odgovornost da se žrtve prethodnih generacija ne zaborave.
Jer istorija ne pamti samo one koji su pobijedili. Pamti i one koji su imali snage da, poslije svega, ponovo krenu.
Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.