Izraelski premijer Benjamin Netanjahu rođen je 21. oktobra 1949. godine, a njegova politička karijera obilježena je decenijama na vlasti, sukobima na Bliskom istoku, bliskim odnosima sa Sjedinjenim Američkim Državama i ozbiljnim međunarodnim pravnim izazovima. Njegovo ime danas je neraskidivo povezano s politikom bezbjednosti Izraela, ratom u Gazi i dubokim podjelama unutar izraelskog društva.
Benjamin Netanjahu, poznat i po nadimku Bibi, jedan je od najdugovječnijih i najprepoznatljivijih političara u savremenoj izraelskoj istoriji. Tokom više decenija izgradio je političku karijeru zasnovanu na tvrdom bezbjednosnom pristupu, protivljenju pojedinim oblicima palestinske državnosti i nastojanju da Izrael zadrži snažnu vojnu i diplomatsku poziciju u regionu.
Njegovi pristalice smatraju ga liderom koji insistira na nacionalnoj bezbjednosti i suprotstavljanju regionalnim prijetnjama. Kritičari, s druge strane, osporavaju njegovu politiku prema Palestincima, način upravljanja zemljom i odgovornost njegove vlade za bezbjednosne propuste i posljedice rata u Gazi.
Od Tel Aviva do američkih univerziteta
Benjamin Netanjahu rođen je 21. oktobra 1949. godine u Tel Avivu. Odrastao je u porodici snažno povezanoj s izraelskim nacionalnim pokretom. Njegov otac, Ben-Cion Netanjahu, bio je istoričar, a dio školovanja Benjamin je proveo u Sjedinjenim Američkim Državama.
Nakon povratka u Izrael, služio je u elitnoj vojnoj jedinici Sajrеt Matkal, u kojoj je bio od 1967. do 1972. godine. Učestvovao je u vojnim operacijama, uključujući akciju oslobađanja talaca iz otetog aviona kompanije Sabena 1972. godine.
Kasnije je studirao na Masačusetskom institutu za tehnologiju, poznatom kao MIT, gdje je stekao diplomu iz arhitekture i master iz poslovnog upravljanja. Studirao je i političke nauke.
Njegovo obrazovanje u Americi i poznavanje američkog političkog i medijskog prostora kasnije su postali važan dio njegove političke karijere.
Smrt brata koja je obilježila porodicu
Jedan od događaja koji je obilježio porodicu Netanjahu bila je smrt njegovog starijeg brata Jonatana, poznatog kao Joni. On je poginuo 1976. godine tokom izraelske operacije oslobađanja talaca na aerodromu Entebe u Ugandi.
Operacija je postala jedan od najpoznatijih događaja u izraelskoj vojnoj istoriji. Smrt brata dodatno je usmjerila Benjaminovo interesovanje prema pitanjima terorizma i bezbjednosti, a kasnije je o toj temi pisao i javno govorio.
Netanjahu je tokom narednih godina radio u izraelskim diplomatskim predstavništvima u Sjedinjenim Američkim Državama, a od 1984. do 1988. bio je ambasador Izraela pri Ujedinjenim nacijama.
U tom periodu izgradio je prepoznatljiv javni nastup i stekao iskustvo u međunarodnoj diplomatiji.
Uspon na politički vrh Izraela
Netanjahu je 1993. godine postao lider stranke Likud, a već 1996. prvi put je izabran za premijera Izraela.
Njegov prvi mandat trajao je do 1999. godine. Nakon poraza na izborima povukao se iz neposrednog vrha vlasti, ali je ostao aktivan u politici.
Na čelo vlade vratio se 2009. godine i na toj funkciji ostao do 2021. godine. Nakon perioda provedenog u opoziciji, ponovo je postao premijer u decembru 2022. godine.
Takav politički povratak učvrstio je njegov položaj kao jednog od najuticajnijih političara u istoriji moderne izraelske države.
Njegova politika često je bila usmjerena na jačanje izraelske vojske, obavještajnih kapaciteta i međunarodnih savezništava, uz posebno naglašavanje prijetnje koju, prema njegovim stavovima, predstavljaju Iran i organizacije poput Hamasa.
Rat u Gazi i pitanje odgovornosti
Napad Hamasa na Izrael 7. oktobra 2023. godine označio je prekretnicu u Netanjahuovoj političkoj karijeri. U napadu su ubijeni brojni izraelski civili i pripadnici bezbjednosnih snaga, dok su stotine ljudi odvedene kao taoci.
Izrael je potom pokrenuo veliku vojnu operaciju u Pojasu Gaze, uz obrazloženje da je cilj uništenje Hamasovih vojnih kapaciteta i oslobađanje talaca.
Rat je izazvao ogromna razaranja u Gazi, masovno raseljavanje stanovništva i veliku humanitarnu krizu. Broj palestinskih žrtava, uništavanje infrastrukture i otežan pristup hrani, vodi i medicinskoj pomoći izazvali su oštre međunarodne kritike.
Netanjahu je insistirao da Izrael mora nastaviti borbu protiv Hamasa kako bi spriječio ponavljanje napada iz oktobra 2023. godine. Istovremeno, dio izraelske javnosti kritikovao je vladu zbog bezbjednosnih propusta koji su prethodili napadu, kao i zbog načina na koji se vodila politika oslobađanja talaca.
Rat je tako postao i vojno pitanje i test političke odgovornosti izraelskog rukovodstva.
Međunarodni krivični sud izdao nalog za hapšenje
Jedan od najozbiljnijih međunarodnih pravnih izazova za Netanjahua nastao je 21. novembra 2024. godine, kada je Međunarodni krivični sud izdao nalog za njegovo hapšenje zbog navodne odgovornosti za ratne zločine i zločine protiv čovječnosti povezane s ratom u Gazi. Nalog je izdat i za tadašnjeg izraelskog ministra odbrane Joava Galanta. <Cite refs={[“turn260325search0”,”turn260325search4”]}/>
Optužbe navedene u nalogu uključuju navodnu upotrebu izgladnjivanja kao metode ratovanja, kao i druga djela za koja Sud smatra da postoje osnovi za krivičnu odgovornost. Riječ je o pravnim navodima, a ne o pravosnažnoj presudi kojom je utvrđena krivica. <Cite refs={[“turn260325search4”,”turn260325search14”]}/>
Izrael osporava nadležnost Međunarodnog krivičnog suda i odbacuje optužbe protiv svog rukovodstva. Slučaj je dodatno produbio sukob između izraelske vlade i dijela međunarodne zajednice.
Nalog za hapšenje predstavlja ozbiljno ograničenje za Netanjahuova međunarodna putovanja, jer države članice Suda imaju obaveze u vezi s izvršenjem naloga u skladu s Rimskim statutom i relevantnim pravnim okolnostima.
Odnos sa Amerikom i borba za politički opstanak
Sjedinjene Američke Države decenijama su jedan od najvažnijih saveznika Izraela. Netanjahu je izgradio bliske odnose s dijelom američkog političkog establišmenta, naročito s republikanskim krugovima, ali odnosi Vašingtona i izraelske vlade nisu uvijek bili bez nesuglasica.
Pitanja iranskog nuklearnog programa, rata u Gazi, humanitarne pomoći i budućeg političkog statusa Palestinaca često su izazivala razlike u stavovima.
Uoči izraelskih parlamentarnih izbora zakazanih za 27. oktobar 2026. godine, Netanjahu se suočava s novim političkim izazovima. Njegova stranka Likud nastoji da zadrži vodeću ulogu, dok opozicija otvara pitanja odgovornosti za napad iz 2023. godine, bezbjednosti, odnosa sa saveznicima i budućeg pravca države. <Cite refs={[“turn779688news44”,”turn779688news48”]}/>
Izbori će predstavljati važan trenutak za izraelsku politiku, ali njihov ishod zavisiće od birača i mogućnosti stranaka da formiraju parlamentarnu većinu.
Čovjek koji je decenijama oblikovao izraelsku politiku
Benjamin Netanjahu ostaje politička ličnost čije se nasljeđe ne može odvojiti od složenih sukoba na Bliskom istoku. Njegove pristalice ističu bezbjednost, vojnu snagu i diplomatske veze, dok kritičari ukazuju na posljedice rata, produbljivanje unutrašnjih podjela i međunarodne pravne izazove.
Njegova karijera pokazuje koliko dugo jedan političar može ostati u središtu državne politike, ali i koliko se politički položaj može promijeniti pod pritiskom rata, javnog nezadovoljstva i međunarodnih institucija.
Dok obilježava 77. rođendan, Netanjahu se nalazi u središtu rasprave o budućnosti Izraela, odnosima s Palestincima i ulozi zemlje u regionu. Njegova politička priča još nije završena, a događaji koji slijede odrediće kako će ga istorija pamtiti.
Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.