Na današnji dan, 19. oktobra 1987. godine, svjetska finansijska tržišta pogodio je veliki berzanski slom poznat kao Crni ponedjeljak. Industrijski indeks Dau Džons u Sjedinjenim Američkim Državama pao je za 22,6 odsto u samo jednom danu, što je i danas najveći procentualni jednodnevni pad tog indeksa.
Panika zahvatila finansijska tržišta
Crni ponedjeljak ostao je upamćen kao jedan od najdramatičnijih dana u istoriji svjetskih finansija. U ponedjeljak, 19. oktobra 1987. godine, investitori su masovno prodavali akcije, a pad cijena na berzama u Aziji i Evropi dodatno je pojačao zabrinutost na američkom tržištu.
Dau Džons indeks pao je za 508 poena, odnosno 22,6 odsto, čime je nadmašen i pad zabilježen tokom najtežih dana berzanskog sloma 1929. godine, posmatrano prema procentualnom gubitku u jednom danu. <Cite refs={[“turn736522search0”,”turn736522search5”]}/>
Šta je dovelo do sloma?
Pad tržišta nije imao samo jedan uzrok. Među faktorima koji su doprinijeli krizi bili su prethodni snažan rast cijena akcija, zabrinutost zbog inflacije i vrijednosti američkog dolara, kao i strahovanja u vezi sa ekonomskim izgledima.
Dodatni pritisak stvorila je automatizovana trgovina, odnosno programi koji su, prema unaprijed određenim pravilima, pokretali prodaju akcija kada bi tržište počelo da pada. Takva trgovina doprinijela je ubrzavanju rasprodaje u uslovima u kojima su prodajni nalozi daleko nadmašivali interesovanje kupaca. <Cite refs={[“turn736522search0”,”turn736522search14”]}/>
Gubici su se proširili širom svijeta
Kriza nije ostala ograničena na Sjedinjene Američke Države. Veliki padovi zabilježeni su i na drugim svjetskim berzama, što je pokazalo koliko su finansijska tržišta međusobno povezana.
Na Njujorškoj berzi izgubljeno je više od 500 milijardi dolara tržišne vrijednosti. Veliki obim trgovanja i problemi u obradi naloga dodatno su otežavali situaciju, dok su investitori pokušavali da prodaju svoje akcije. <Cite refs={[“turn736522search5”,”turn736522search8”]}/>
Kako je reagovala američka centralna banka?
Američke Federalne rezerve reagovale su pružanjem podrške bankarskom sistemu i ohrabrivanjem banaka da nastave da odobravaju kredite pod uobičajenim uslovima. Cilj je bio da se očuva likvidnost i spriječi da problemi na berzama prerastu u širu finansijsku krizu.
Iako je pad izazvao veliku zabrinutost, nije uslijedila recesija kakva je pogodila američku privredu nakon sloma berze 1929. godine. Tržište se postepeno oporavljalo, a američki berzanski indeksi su u narednim godinama dostigli nove maksimume. <Cite refs={[“turn736522search0”,”turn736522search11”]}/>
Pouka koja je ostala i danas
Crni ponedjeljak iz 1987. godine i danas se proučava kao važan primjer načina na koji strah, masovna prodaja i međusobna povezanost finansijskih tržišta mogu dovesti do naglog pada cijena imovine.
Ovaj događaj podstakao je dodatnu pažnju prema upravljanju rizicima, tržišnoj likvidnosti i mehanizmima koji mogu privremeno zaustaviti trgovanje tokom ekstremnih oscilacija.
Više od tri decenije kasnije, Crni ponedjeljak ostaje važan podsjetnik da čak i velika i naizgled stabilna finansijska tržišta mogu doživjeti dramatične promjene u veoma kratkom roku.
Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.