Kolubarska bitka, jedna od najvećih i najznačajnijih borbi između srpske i austrougarske vojske u Prvom svjetskom ratu počela je sredinom novembra 1914. i vođena 30 dana na frontu od 200 kilometara, protiv dva puta brojnije i nemjerljivo bolje opremljene austrougarske vojske.
Kolubarska bitka je počela 16. novembra 1914. godine. Pošto je komandant Prve armije general Petar Bojović bio ranjen, na njegovo mjesto postavljen je general Živojin Mišić. Njegova taktika se danas izučava na svjetskim akademijama, dok je u Velikom ratu to bio ključan momenat za srpsku vojsku. On je nakon bitke dobio čin vojvode, a austrougarski general Oskar Poćorek završio je tada svoju vojnu karijeru.
Poslije Cerske bitke, kada je odbijen prvi nalet Austrougarske, vojsci je nestajalo municije, nije bilo dovoljno hrane, a odjeća i obuća su bili skoro uništeni jer nije bilo obnavljanja. S obzirom na to da je Prvu armiju preuzeo u trenucima njenog povlačenja, Vojvoda Mišić je shvatio da bi učinio veliku grešku ako bi je i dalje povlačio s položaja na položaj braneći svaku stopu zemlje. Protivno naredbi Vrhovne komande, odlučio je da Prvu armiju izvuče iz neposrednog dodira sa neprijateljem.
U trenutku kada su evropske telegrafske agencije očekivale vijesti o slomu srpske vojske i kada je Peta austrougarska armija priređivala svečanu paradu u Beogradu, otpočela je velika protivofanziva cjelokupne srpske vojske. Na planini Suvobor Prva srpska armija probila je front Šeste austrougarske armije i počela nadiranje prema Valjevu i zauzela ga, izbila na obale Drine i Save kod Šapca i oslobodila Beograd 15. decembra 1914. godine. Tako je Srpska vojska ostvarila najveću pobjedu u Prvom svjetskom ratu. Kolubarska bitka ušla je u istoriju ratovanja kao jedinstven primjer da se vojska, kojoj je predviđen potpun slom, za kratko vrijeme reorganizuje, pređe u kontraofanzivu i nanese neprijatelju odlučujući poraz.
Na prijetnju da krši naređenja, Mišić je ponudio da neko drugi preuzme Prvu armiju, ali se niko nije usudio. Vojvoda je ipak preduzeo ono što je zamislio i glavninu svojih boraca povukao čak 19 kilometara na istok, svjestan rizika, ali i potrebe da se njegovi ljudi dva dana poštede borbi, kako bi povratili psihofizičku snagu. On je takođe bio upućen u relativno nizak moral neprijateljskih vojnika, kao i usporeno napredovanje usljed blatnjavog i brdovitog terena. Austro-ugari su napravili veliki propust. Osim što su slavili u Beogradu, kao i u prestonici, dok je i Evropa očekivala da Srbija svaki čas poklekne, Oskar Poćorek je bio ubjeđen da je srpska kraljevina već gotova.
Zaslijepljenost željom da se osveti za poraz na Ceru, ali i da savlada naciju protiv koje su visoki zvaničnici i službenici Dvojne monarhije gajili patološku mržnju, Poćorek nije uvidio priliku nastalu Mišićevim povlačenjem. Izgubljena volja za borbom, poremećaj u disciplini, premorenost, apatičnost prema ratu , sve je to sad iščezlo. Sve je bilo spremno da krene napred, zaboravljajući dotadašnje patnje i mnoge druge oskudice, izvjestio je Mišić Vrhovnu komandu.
Opuštenu komandu Balkanske vojske kao grom iz vedra neba pogodila je vijest da je srpska artiljerija otvorila vatru, kao i da je potom, u jutro 3. decembra, srpska vojska krenula u protivnapad. U sljedeća dva dana, Prva armija uspjela je da slomi ključni 16. korpus i primora austro-ugarsku Šestu armiju na povlačenje na lijevu stranu Kolubare. Kao što je dobio komandu da se ne povlači previše desetak dana ranije, Mišiću je tada bilo naređeno da ne napreduje prebrzo ne bi li se očuvala veza sa Trećom armijom. Međutim, uspjeh u gonjenju neprijatelja bio je toliko veliki da napad nije bio usporen.
O stanju u Srbiji za London izvjestio je i britanski ambasador u Beogradu: Srpska ofanziva napreduje briljantno. Nešto kasnije, bugarski poslanik u Nišu javlja svojoj vladi: U posljednjih par dana, Srbi su zarobili jednog generala, 49 oficira, 20 000 vojnika, kao i 40 topova i mnogo ratnog materijala.
U Srbiji se mobilisalo sve muško što je bilo sposobno za rat. Mobilizacija je bila opšta, a problem je bio i dio vojske onesposobljen u prethodnim balkanskim ratovima. Svi su odvođeni u rat, seljaci, zemljoradnici, obrazovani ljudi, zanatlije, trgovci, pa čak i onih čuvenih 1 300 kaplara. To su bili mladići, studenti, najbolje što je Srbija čuvala za budućnost. U teškoj jesenjoj situaciji 1914. godine poslati su u Skoplje da završe podoficirsku školu. Dobili su čin kaplara i prije nego što su uspjeli da nauče sve što im je bilo potrebno, a uzrok tome bilo je upravo to što su morali da se bore protiv Austrougara. Danas po njima nosi ime jedna ulica u centru Beograda, u Banjaluci i u mnogim srpskim gradovima.
Ime 1 300 kaplara nose osnovna škola u Beogradu i srednja škola u Ljigu. Na Rajcu, kod Suvobora, u blizini mjesta njihovog vojevanja, podignut im je spomenik, da se nikada ne zaboravi njihovo junaštvo. Oni koji su preživjeli, postali su dio intelektualnog krema Srbije. Mnogi od njih su postali ugledni umjetnici, profesori na univerzitetima i članovi Srpske akademije nauka i umjetnosti. Pjesnik Stanislav Vinaver, arhitekte Aleksandar Deroko i Miladin Pećinar, geograf i istoričar Vojislav Radovanović, slikar Hristifor Crnilović, samo su neki od članova te generacije koja je u miru najviše stvarala, a u ratu se najhrabrije borila. Zato 1 300 kaplara predstavljaju oličenje patriotizma i hrabrosti u Srbiji.
bastabalkana, srbijadanas, znanje.org, serbia.com
Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.