„Unibebe“ i vještačke materice: Tehnologija umjesto reprodukcije?

Iako će ljudi nastaviti da uživaju u seksu, njegova primarna biološka uloga, produženje loze, polako odlazi u istoriju.

Henri Grili, počasni profesor genetike na Medicinskom fakultetu Univerziteta Stanford, tvrdi da smo na pragu revolucije koja će proces pravljenja beba učiniti sigurnijim, ali i radikalno drugačijim.

Sve do prije jednog vijeka, pravljenje beba bilo je prepušteno prirodi i slučajnosti. Nakon vještačke i vantjelesne oplodnje, sljedeći veliki korak je tehnologija matičnih ćelija koja bi mogla potpuno eliminisati potrebu za klasičnim jajnim ćelijama i spermatozoidima, prenosi N1.

Revolucija zvana IVG: Bebe iz ćelija kože?

Glavni adut budućnosti je in vitro gametogeneza (IVG). Ova tehnologija omogućava pretvaranje ćelija kože u matične ćelije, a potom u jajne ćelije ili spermatozoide. To otvara nevjerovatne, ali i kontroverzne mogućnosti:

Sponzorisano

• Roditeljstvo bez granica: Genetski roditelji bi teoretski mogli postati devedesetogodišnjaci, djeca, pa čak i osobe koje su odavno preminule, ukoliko su njihove ćelije sačuvane.
• „Unibeba“: Mogućnost da jedna osoba obezbijedi i jajnu ćeliju i spermatozoid. Takvo dijete ne bi bilo klon, ali bi roditelju bilo genetski bliže nego rođeni brat ili sestra.
• Multiparentstvo: Stvaranje embriona koji bi nosio genetski materijal četiri, osam ili više roditelja.

Japanski naučnici su već 2023. godine uspjeli da naprave jajne ćelije iz ćelija kože mužjaka miša i dobiju zdrave mladunce, što sugeriše da bi slični scenariji kod ljudi mogli postati stvarnost, prenosi N1.

CRISPR i dizajniranje genoma

Još jedna tehnologija koja mijenja pravila igre je modifikacija DNK embriona pomoću alata CRISPR (Clustered Regularly Interspaced Short Palindromic Repeats).

Iako je kineski naučnik He Đankui (He Jiankui) 2018. godine izazvao svjetski skandal i završio u zatvoru zbog tajnog „uređivanja“ gena dvije djevojčice, Pandorina kutija je otvorena.

Glavni cilj ove tehnologije je sprečavanje nasljednih bolesti, ali kritičari strahuju od stvaranja „superbeba“ sa poboljšanim sposobnostima koje bi se prenosile na sve buduće generacije.

Materica „u kutiji“: Kraj trudnoće?

Možda najradikalnija promjena dolazi u vidu vještačkih materica. Naučnici su još 2017. godine uspjeli da održe u životu jagnjad u plastičnim kesama ispunjenim tečnošću, a Američka agencija za hranu i lijekove (FDA) već razmatra ispitivanja sličnih uređaja na bebama.

Dugoročni cilj istraživanja je razvoj „prave“ vještačke materice koja bi mogla da primi embrion star svega nekoliko dana i razvije ga u potpuno zdravo novorođenče tokom devet mjeseci.

To bi značilo kraj trudnoće kakvu poznajemo, a proces bi se odvijao u kontrolisanim uslovima, uz mašine koje obezbjeđuju kiseonik i hranljive materije.

Etika ispred nauke

Dok se znanje u medicini i biologiji širi nevjerovatnom brzinom, pravna i etička regulativa kaskaju. Profesor Grili upozorava da je u ovom procesu ključna bezbjednost onih koji nemaju glas u odlučivanju.

– Bebe ne mogu da pristanu na eksperiment, niti to mogu embrioni. To ne znači da nikada ne treba koristiti nove tehnologije, ali moramo biti ekstremno oprezni kako bismo osigurali da su one bezbjedne i efikasne, prvenstveno za djecu – zaključuje Grili.

N1

Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.