Na krajnjem sjeveru Švedske, 145 kilometara unutar Arktičkog kruga, odvija se jedna od najradikalnijih urbanih transformacija na svijetu – cijeli grad Kiruna seli se na novu lokaciju.
Hiljade stanovnika i zgrada moraće da budu preseljeni zbog sleganja tla izazvanog širenjem najvećeg podzemnog rudnika gvozdene rude na svijetu. Novi dom za Kirunu gradi se tri kilometra istočno, a cijeli proces trebalo bi da bude završen do 2035. godine, piše CNBC.
Metali diktiraju sudbinu
Kiruna je osnovana prije 125 godina upravo zbog rudarskih aktivnosti državne kompanije LKAB i danas je, osim po rudarstvu, poznata i kao važno evropsko svemirsko središte.
– To je mjesto koje bi se mnogima činilo egzotičnim i, na neki način, pretpostavljam da i jeste, ali je ujedno i mali grad kao mnogi drugi, suočava se s istim problemima i izazovima, posebno zato što je u velikoj mjeri zavisan od jedne kompanije – izjavila je za CNBC Dženi Sjoholm, viša predavačica na Univerzitetu u Geteborgu, pše Nova.
Iako je LKAB globalno gledano manji igrač, na regionalnom nivou ima izuzetno značajnu ulogu, jer obezbjeđuje 80 odsto ukupne gvozdene rude iskopane u Evropskoj uniji.
Osim gvozdene rude, ključne za proizvodnju čelika, kompanija je nedavno otkrila i jedno od najvećih evropskih nalazišta rijetkih zemnih metala, čime je dodatno učvrstila svoju poziciju u snabdijevanju Evrope sirovinama neophodnim za zelenu tranziciju.
Preseljenje grada
Ipak, uspješno preseljenje Kirune suočava se s brojnim izazovima. Opština i kompanija LKAB traže veću finansijsku podršku države i oslobađanje dodatnog zemljišta za gradnju. Istovremeno, postoji zabrinutost zbog uticaja rudarstva na održivost zajednice, naročito kada je riječ o tradicionalnom uzgoju irvasa i kulturi autohtonog naroda Sami.
Projekat, koji je planiran još 2004. godine, dospio je u žižu svjetske javnosti u avgustu ove godine, kada je preseljena čuvena gradska crkva. U izuzetnom inženjerskom poduhvatu, 113 godina stara drvena građevina, teška gotovo 700 tona, premeštena je u cijelosti na novu lokaciju.
Seli se 6.000 ljudi
Međutim, otprilike u isto vrijeme, LKAB je saopštio da će širenje rudnika zahtijevati preseljenje dodatnih 6.000 ljudi i 2.700 domova, uz procijenjeni trošak od 2,4 milijarde dolara u narednih deset godina.
Niklas Johanson, viši potpredsjednik LKAB-a za javne poslove, objasnio je da se stanovnicima nudi tržišna vrijednost nekretnine uvećana za 25 odsto ili izgradnja novog doma, pri čemu se oko 90 odsto njih odlučuje za novu kuću.
– Problem je u tome što lokalna opština trenutno ima veoma malo zemljišta koje posjeduje ili koje može, s administrativne strane, da učini pogodnim za gradnju.
Morali su da otkupljuju zemljište od države, koja posjeduje većinu teritorije iznad Arktičkog kruga. Tu dolazi do sukoba s uzgojem irvasa, s odbrambenim interesima, sa zaštitom prirode i slično – rekao je Johanson.
„Živimo od minerala“
Mac Taaveniku, predsjednik opštinskog vijeća Kirune, opisuje preseljenje kao „ogroman projekat“ koji bi mogao da donese velike prilike Evropi. Ipak, ističe da uspjeh zavisi od snažnije finansijske i političke podrške švedske vlade i Evropske unije.
– Imamo ono što bih nazvao velikom borbom između opštine i LKAB-a, ali i između opštine i sopstvene vlade.
EU mora da pojača podršku. Nije dovoljno donijeti odluku da su ovi minerali kritični i strateški važni, potrebne su političke poruke, ali i konkretna finansijska pomoć – rekao je Taaveniku, prenosi Nova.
Strategija
Evropska unija je, s druge strane, nalazište rijetkih zemnih metala kompanije LKAB prepoznala kao strateški važno u okviru Zakona o kritičnim sirovinama, čiji je cilj da do 2030. godine domaća proizvodnja pokrije 40 odsto godišnjih potreba.
Na pitanje kako građani reaguju na preseljenje, Taaveniku kaže:
– Neki su tužni jer će izgubiti mnogo uspomena. Odrasli su u istoj kući dvije, a ponekad i tri generacije, i to je bolno.
Ali s druge strane, svi znaju, mi živimo od minerala. Kiruna je izgrađena na mineralima, i svaki njen stanovnik zna da ćemo prije ili kasnije morati da se iselimo iz svojih domova, jer zavisimo od ove rudarske industrije.
Na udaru hladnoće?
Jedan od aspekata koji brine stanovnike jeste mogućnost da novi grad tokom zime bude i do 10 stepeni Celzijusa hladniji.
Studija Univerziteta u Geteborgu pokazala je da je novo gradsko jezgro projektovano u mrežastom rasporedu, na području gdje se zadržava hladan vazduh. Visoke zgrade i uske ulice dodatno će otežati da nisko zimsko sunce dopre do tla tokom većeg dijela godine.
– Kiruna je zimski grad. Hladan, arktički grad. Zime su duge i snežne. Nije neuobičajeno da temperature padnu i do minus 35 stepeni Celzijusa tokom najhladnijih perioda, a razlika između minus 15 i minus 25 je ogromna. Zimska sezona je već duga, a što je hladnije, to je manja udobnost za ljude, ali i materijali postaju krhkiji – rekla je Sjoholm, koja kao stručnjak za graditeljsko nasljeđe prati proces preseljenja već 25 godina.
Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.