Posljednjih 76 jedinki jedne od najugroženijih populacija orki na svijetu suočava se s problemom koji ljudsko oko ne može vidjeti, ali koji ozbiljno ugrožava njihov opstanak.
Buka brodskih motora ometa im lov i komunikaciju, a naučnici sada uz pomoć vještačke inteligencije razvijaju sistem koji bi mogao upozoravati pomorce na njihovo prisustvo u moru.
Brodski saobraćaj ugrožava opstanak orki
Južni rezidentni kitovi ubojice svake godine stižu u more Salish, odakle kroz tjesnac Admiralty odlaze prema zalivu Puget Sound u američkoj saveznoj državi Vašington, gdje tragaju za kraljevskim lososom.
Međutim, njihove migracione rute presijecaju izuzetno prometni pomorski putevi, a buka koju stvaraju brodovi otežava im komunikaciju i pronalaženje hrane. Osim toga, povećava se i opasnost od sudara s plovilima.
Naučnici su tek tokom sedamdesetih godina prošlog vijeka utvrdili da se ove orke, koje se hrane isključivo ribom, genetski razlikuju od brojnijih Bigsovih kitova ubojica.
Prvo prebrojavanje iz 1974. godine zabilježilo je 71 jedinku. Populacija je 1996. dostigla maksimum od 97 kitova, ali je već do 2001. pala na 79. Južni rezidentni kitovi ubojice zvanično su 2005. godine proglašeni ugroženom vrstom.
– Podvodna buka predstavlja stalnu prijetnju. Kada je bučno, kitovima je teže pronaći hranu. Dešava se da krenu u lov i promaše, čime su samo potrošili energiju bez rezultata.
Ponekad zbog buke potpuno odustanu od lova, što je posebno opasno za ženke koje se pripremaju za trudnoću ili već doje – objasnila je Rejčel Aronson (Rachel Aronson), direktorica programa Quiet Sound, inicijative koja promoviše održivije pomorske prakse.
Koliko je problem ozbiljan pokazuje i studija iz 2024. godine. Prema njenim rezultatima, sa svakim dodatnim decibelom maksimalne buke vjerovatnoća da će ženka krenuti u lov smanjuje se za 58 odsto, dok se uspješnost ulova kod oba pola smanjuje za 12,5 odsto.
Vještačka inteligencija prati glasanje kitova
Pronalaženje ravnoteže između zaštite ugroženih životinja i pomorske trgovine veliki je izazov za državu Vašington, čija privreda u velikoj mjeri zavisi od brodskog transporta.
Organizacija Quiet Sound je 2022. godine, po uzoru na kanadski program Echo, pokrenula dobrovoljni program usporavanja brodova na dionici dugoj 20 milja, koja vodi prema velikim lukama Sijetlu, Takomi i Everetu.
Sporija plovidba proizvodi manje podvodne buke. Prema podacima koje je iznijela Aronson, u programu učestvuje 73 odsto brodova, a nivo podvodne buke smanjen je za 50 odsto.
Ipak, praćenje kretanja kitova i dalje predstavlja veliki problem. Zbog toga je Quiet Sound udružio snage sa kompanijom SMRU Consulting i tehnološkim gigantom Majkrosoftom (Microsoft), kako bi razvili sistem koji pomoću vještačke inteligencije može prepoznavati glasanje kitova.
Kompanija SMRU Consulting, nastala na Univerzitetu Sent Endruz (University of St Andrews) u Velikoj Britaniji, razvija pametne bove od 2014. godine.
Njen izvršni direktor Kormak But (Cormac Booth) ističe da se pristup analizi podataka značajno promijenio.
– Cilj je danas pružiti pouzdan uvid u događaje u stvarnom vremenu kako bi ljudi mogli odmah donositi odluke – rekao je But.
U julu 2025. godine SMRU i Majkrosoft započeli su saradnju kako bi ispitali može li vještačka inteligencija na bovi prepoznavati glasanje kitova.
– Podvodno praćenje generiše mnogo više zvučnog materijala nego što ga čovjek može ručno pregledati. Vještačka inteligencija najviše pomaže upravo u brzini obrade tolike količine podataka – objasnio je Huan Lavista Feres (Juan Lavista Ferres) iz Majkrosofta.
Pametna bova koristi Microsoftov sistem vještačke inteligencije Water SPARROW, koji je pokrenut 2024. godine.
Bova već testira prepoznavanje zvukova
Akustična bova postavljena je u julu u tjesnac Haro, uz granicu Sjedinjenih Američkih Država i Kanade.
– Ovo je područje na kojem možemo postići najviše za spas južnih rezidentnih kitova – izjavio je Džejson Vud (Jason Wood), glavni naučnik u kompaniji SMRU Consulting.
Uređaj je opremljen sa tri hidrofona, odnosno podvodna mikrofona, i trenutno istovremeno testira Microsoftov sistem vještačke inteligencije i postojeći sistem kompanije SMRU za analizu zvuka.
Prema riječima Feresа, dosadašnji rezultati ohrabruju, a broj lažno pozitivnih dojava smanjen je na prihvatljiv nivo.
Ipak, zbog mogućnosti pogrešnog prepoznavanja zvukova, bova još ne šalje podatke u sistem za upozoravanje pomoraca WRAS. Njegovo aktiviranje moglo bi uslijediti kada pouzdanost sistema bude potvrđena.
WRAS-om upravlja organizacija Ocean Wise, a njegov zadatak je da putem SMS poruka obavještava kapetane kada se njihovi brodovi nađu na udaljenosti manjoj od 10 nautičkih milja od lokacije kita.
– Želimo da pomorci imaju informacije u stvarnom vremenu. Velikim brodovima potrebno je i do pet milja da uspore, zbog čega je informisanost na nivou cijele regije ključna – istakla je Aronson.
Vud upozorava da svaka metoda otkrivanja prisustva kitova ima svoja ograničenja, ali se nada da bi vještačka inteligencija mogla omogućiti objedinjavanje podataka sa hidrofona, termalnih kamera i dojava sa terena, čime bi praćenje bilo znatno efikasnije.
Cilj je sistem koji bi mogao koristiti cijeli svijet
Osim neposredne zaštite orki, projekat ima i širi cilj. Naučnici žele bolje razumjeti sezonske obrasce kretanja ovih životinja, ali i omogućiti da se softver Water SPARROW koristi u drugim projektima.
Feres je najavio i namjeru da softver postane dostupan kao otvoreni kod, što bi omogućilo njegovu širu primjenu.
– S obzirom na kritično stanje populacije, nije pitanje hoće li se ove AI bove početi šire primjenjivati, nego kada. Opstanak ovih kitova zavisi od toga – zaključio je Feres.
Besplatnu Android aplikaciju portala SrpskaCafe preuzmite ovdje.